T.ZORAMPELA HRINGNUN LEH RIMAWI KHAWVEL

– Familia Fanai Lalţansanga & C. Lalţhazuala
❄🛡❄🛡❄🛡❄

Hman zan chu ka u Buta an chenna inah ka lenchilh a, a hringnun leh a rimawi khawvel ka luhchilh bawk a. ‘Buta Hringnun leh Rimawi Khawvel’ tih ziak ka tum a. Thu tam tak kan sawidun a, “Ka pu T.Zorampela hi eng ang chiahin nge i hmuh dan?” tih ka zawt a. Ani chuan,
“E, Zorampela chu rimawi tum a thiam em mai. A rimawi remkhawm dan music arrangement hi a felfai thlap vek mai a, a lead solo hi a fiahin a chiang bik em em mai a ni. A ngathlatu rilruah hian a mawiin a chiang bik, a music hi hriat a nuamin vawn pawh a awl bik em em a ni”, a ti a. A mi chhanna chu kum 35 zet kal taa Zodi vocalist Lalhlummawii‘n mi chhan dan nen khan a inzul khawp mai! Lalhlunmawiin chuan, “U Zorama music hi kei chuan ka sawifiah  thiam lo va, a fel thlap a, a chibuh leh ri nuai nuai hi a awm ve lo va, a rimawi hian hlasatu hi min chawinung hliah hliah bik a, a fel fai mai pawh ni loin a fiah fai bik em em a ni,” a ti. Thuziakmi Ţhuamte Khawlhring pawhin T.Zorampela rimawi tum lead hi chu kan naupan laiin kan kâ hian kan lo zul vek thei a ni, a ti.

Art hi a lo mak khawp mai. Savun kaih mar ringawt khuang pawh hi a vaw thiam leh thiam lo hi an lo inthlau thei hle mai a. Khuangpu ţha leh ţha lo inkar hi hla tak a ni. Pu Hrangdula’n a sawi alawm; Thingtlang kohhranah hla hruai dan kan zirtir a, C.Lalzarmawia’n hla a han hruai a, organ a han tum  chu hla sak a nuam bik em em ringawt mai a ni, a ti. C.Lalzarmawia’n  Lalnunnema tih hla a sak hmaa a rimawi tum rik intro hi chu ka ngaithla ning thei lo va, The Eagle rimawi rim a nam chem chemin ka hria a ni.

T.Zorampela rimawi tum dang chu sawi ta lo ila, Kan Zotlang Ram Nuam tih leh Let It be instrumental pahnih atang pawh hian a rimawi tum thiamzia a lang a, a lead solo hi a rimawi dang, a beat leh rhythm, bass leh drum te khan an rawn chawih mawi em em mai a ni. A lead tum mawi tak kha rimawi dang khan zai khatah luanpuiin rimawi ropui tak ngaihthlak nuam tak leh lairil fan raihah a rawn chantir thei bik a ni.

A PIAN LEH MURNA

T.Zorampela hi Rev.Dr. Zokima (L) leh Pi Lalnguri Sailo (L) te fa 6 zinga a unpa ber, a nausen laia fam chang ta chhang chiah niin Tahan bul, Varpui khuaah ni 21 August 1950 kum khan a lo piang a. A pa-in pastor hna a zir laiin Mandalay-ah T.Zorampela hian KG I leh KG II a zir zo hman a. A pa Pro. Pastor-a a chhuahna Ngente khua Wesley sikul, pawl chanve atanga pawl li thleng zirtirtu pakhatin a hona hnuaiah pawl 1 atangin a zir zawm a. A pa an sawn kualna khaw hrang hrang Zimteah te, Tahanah te leh Mandalay-ah te lut kual zelin Mandalay-ah pawl 8 atanga matric thleng a zir a.

RIMAWI KHAWVEL A LUHCHILH TA

T.Zorampela hi a thlahtute (a nu lam) chhunin zai leh rimawi ngaina leh tui em em a ni a. Naupan tet lai atangin zai leh rimawi tum lam hi a tuina a nih avangin Tahana an awm lai, a tleirawl chhuah hlim kum 1963 chhovah ţhiante hnen atangin ţingţang tum a zir a. Methodist Youth Association (MYA) lam atangin Solfa te a zir ţan a. Music zirna sikul lam te a la awm ve loh avangin lehkhabu leh radio atangin amahin a inzir chho ve zel a. Kum 1968, Maymyo-a sikul a luh laiin Lalzidinga, Lalhriata te nen instrumental music band, drummer tel lovin an indin a. Kum 1969, ţhal sikul chawlh laiin Tahanah zin hovin inneihna te leh MYA programme-ah te hun an hmang a, ţhalai lam lawm an hlawh ve hle a ni.

SHWE NGHAPIH

Kum 1970 chho khan Burma rama Mizo rimawi ngaina mi ṭhenkhatin hming invuah hran lovin rimawi pawl an din a. Hming invuah hran lo mah sé mi ṭhenkhatin 'Shwe Ngapih' an lo tihsak a, chu chu "Rangkachak  Nghapih" tihna a ni. Hetih lai vel hian Zoram khawvela lar chhuak ta T. Zorampela chu Mandalay-a lehkha a zir lai a ni a.

AINAWN BAND AN DIN

Kum 1971 kumah Mandalay-a zirlai dangte nen Ainawn Band indinin ni 19 October 1971-ah Christian Radio - Audio Visual Aids Committee recording studio, Mandalay-ah Mizo hla an record a. Ainawn member-te chu singer - Hmangaihzuali, B.Vanlalsiama (F), Lalhlima (F), K.Zoliana, Rhythm - Lalchhuanga (F), Bass - Lalbuta, Lead - T.Zorampela, Vanlalruata (F) te an ni a. Hemi ţum hian hla 18 lai an record a, T.Zorampela hla phuah 12 lai an sa nghe nghe a ni. An hla sakte hi anmahni hla thluk siamte leh Sap hla thluk ringa phuahte a ni hlawm a. Chung hun lai chuan cassette a la chhuah hrih loh avangin a reel lian chi spool chauh hman a la ni a. Mizo zingah hralh chhuah ngaihna la awm lo mah se, ngaihhlut leh lawm erawh a hlawh ve hle. Chung hun lai chuan Mizoram lamah thingremzaithei tia kan sawi mai thin (gramophone)-a play chi record (disc) siam an awm nual tawh a. Chungte chu zai leh lemchan (skit - Nova lawng tuk, Beram bo, Fapa tlan bo adt.) te a ni a, mahse, album anga hla tam tak khung khawmna erawh siam an la awm ngai lo. Tun hnu hian AINAWN BAND hi Mizote zinga audio album siam hmasa ber tia hriat an lo ni ta a ni.

ZODI

Tahana chhungkaw dina a khawsak hnu 1975 kum April thla chawhma lamah a ţhian chhar tharte nen Zodi Rimawi Pawl an din a. Inneihna, in thar lawmna, nau thar lawmnaahte an zai nasa hle thin a, Concert tour te neiin Burma Mizo khaw lian deuh deuh chu an hrut nasa hle bawk a ni. Zodi an indin tirh hian instrument lam engmah neih sa an nei lo va, Pu Hungliana leh Pi Sami te nupa (Pu Thangvela (L) nu leh pa)-in ţingţang leina leh drum set leina bul an tumsak a. An intuak chho ve zel a, an mahni thawh chhuahin instrument kim biaiin an nei chho ve thei ta a ni. Zodi an indin tirh hian zaimi 10 vel leh rimawi tumtu 5 lai an awm a. An zaimi thenkhatte hi College kal laite an ni hlawm a, an kim reng theih loh avangin zaimi pawh an insawm belh zel a. A tira Zodi line-up;

• T. Zorampela – Lead guitarist
• Lalthankima – Second lead guitarist
• Thangvela – Rhythm guitarist
• Ramthanmawia – Bassist
• Lalhmingthanga – Drummer
• Lalhlunmawii, Lalenkawli, Thangluaia, Thanghlira, Lalhlima – singer/artiste/ vocal

A hnu lamah chuan zaimi ngawt pawh 15 lai an tling a. Tin, zai lama tuite ţanpui leh chawikan tumna rilru an neih bawk avangin zai lama tuite sawm khawm zel an ni bawk a ni. Kum 1977-ah Zodi album hmasa ber ‘Damlai Pialral’ tih chu Mandalay-ah record-in ram chhung leh Mizoram lamah an hralh chhuak nasa ve hle a. He albumah hian a hla 13 leh mi dang hla 6 an thun a, zaimi 6-in an sa a ni.

TECHNOLOGY TLAN KHALHIN

Tunlai technology kan la ban phak hma khan Zodi chuan album ţha tak an lo sual chhuak tawh a, tun hnua han ngaihthlak erawh chuan a recording technology that tawk lohzia hi a hriat a, an music composition leh a melody erawh recording technology ţhawt tawk lohna hian a hliah khuh zo lo a ni.
T.Zorampela chuan, “Damlai Pialral kha Mandalay-a kan record a ni a, four track recording a ni. Vocal leh backing vocal-te’n mike pakhat an inṭâwmte a ngai a. Overdubbing theih a ni lo a, tunlai nen khaikhin chuan lei leh van ang a ni," a ti. Chu mai chu a la ni lo, studio hman man an neih daih loh avangin hun tlem thei ang ber hman a ngai a. Damlai Pialral album hi ni khat leh chawhma chhungin an record zo vek a ni. Beng tikham deuh lai pawh han siamṭhat leh theih chi a ni lova, an vawikhat record kha an ring nghal zel a.

He album an tihchhuah atang hian an band hming chu Zofate chenna khawvelah an lar chhuak ve ta tak tak a. Kum 1980 kum tir lamah an album pahnihna ‘Phengpheleng Leh Rose Par’ tih chu an record leh a. He albumah hian T.Zorampela  hla phuah 11 telin mi dang phuah hla 4 a awm bawk a, zaimi 4-in an sa a ni. He album hi T.Zorampela Zodi-a a tel ve chhunga a kutchhuak hnuhnung ber a ni ta a ni.

VIBRATION BAND AN DIN

Aizawla IMFA-a a thawh lai kum 1981-ah a thawhpui Joseph Zokunga (L) nen band din zai an rel a. Vocalist atan Lalrinmawii (tuna USA-a awm ta) chu an sawm a. Tin, rimawi tumtu lamah bassist atan PB Liantluanga(L)  { Rebecca Saimawii pa} leh drummer atan Dingluaia (L) an sawm bawk a. Aizawl, Lunglei leh Kolasib-ah te concert siamin a zin kual zak zak thin a. An vocalist-te hi zai thiam lar sa an ni bawk a, an band pawhin a lar phah ve khawp mai. Mahse, concert leh hma han lak zelna tur a vân avangin kum 1983-ah an band chu a titawp leh ta a ni.

GUITAR LEGEND T. ZORAMPELA

INTERVIEW by C. Lalţhazuala

Zo rimawi chanchina guitar legend, Mizo Rock Band hmasa ZODI Lead guitarist, hla phuah thiam ni bawk Pu T.Zorampela kawmna hun țha tak mai ka nei thei hlauh mai a. Zawhna tam ber zawk phei hi chu hun eng emaw ti chhunga a lo chhan turin ka pe lawk nghe nghe a. Taima taka ka zawhnate min chhansak avangin ka lawm em em a. Rimawi lama hmahruaitu a nih avangin kan zawhna a chhanna tam tak hi thangthar lo awm leh zel turte tan thil tangkai leh hlu tak a nih ngei ka beisei tlat a ni.

C. Lalţhazuala : Hla phuah emaw, rimawi tum lam emawa rimawi huanga i intah luh tan hi eng tik vel kha nge?

T. Zorampela: Kum1966-ah ka pa Mandalay-a an sawn avangin kan awm tan a. Mizo thian an awm vak lo nen, ka khawhar thin hle a.tingtang te ka neih ve hnu ni 17 Feb’ 1968 kum, kum 18 ka nihin ngaihzawng pawh nei uk lo khan ‘I Rau I Thla Talin’ tih hla ka’n phuah ve ta ngawt a. Zodi album hmasa ber ‘Dam Lai Pialral’ tihah khan kan record tel ta nghe nghe a.

C. Lalţhazuala: I pa kha pastor a ni ti raw?

T. Zorampela: Ka sawi duh zen zen lo nain mi zawh takah chuan ka’n sawi mai a niang chu. Ka pa hi Rev.Langlura fapa, Rev. Dr.Lalsawma chhangtu a niin Rev.Zokima DD a ni e.

C. Lalţhazuala: I pa pastor a nih chuan a i pa hi zai lama tui mi a ni reng em ni? Tu nge chhun tur i nei em?

T. Zorampela: Ka pa te lam hi chu rimawi lama tui an awm lem lo. Ka pa nau pakhat phei chu biak inah hla bu a keng ve ziah ţhin nain a zai ri hria an awm ngai lo tih thin a ni. Ka nute lam erawh hi chu zai lam an tui deuh vek hlawm a. Zoawi lelte Vanlalruati pasal Ngurbiaka (NgBa) kha ka unaupa (putea – cousin) a nia. Ka nute unaute hi an tui tlang hlawm khawp mai. Mahse, mi zakzum chi an nia, zai lamah chuan an kal vak lem lo va. Ka nute lam ka chhun a ni ber ang chu.

C. Lalţhazuala:  Anih kum eng zat i nihin nge tingtang i perh thiam? Mahni zai i inrem thiamin kum eng zat nge i nih ang?

T. Zorampela: Ţingtang hi ka zir tlai angreng a, tin zahzum vangin a kawng a kual thui ngang mai bawk a. Kha’ng lai khan ţingţang te kha a la vang a, veng khatah pakhat pawh kha a la awm meuh lo va. Mi tingtang hmeh dan chhinchhiahin badminton racket-ah D key, A key, G key tih vel hmeh dan ka lo zir ve thin a. Ka pa bial fan vel hlan hian ka pu Rema te ţhianzaho riahpuiah ka nu’n a sawm ţhin a. Company siam ţingţang an rawn keng ţhin a. Zing an thawh hmain an ţingţang chuan ka pindanah zawite tea thaiin a hmeh dan ka lo zir ţhin a, an thawh hmain ka dah leh thin a ni. Kohhran ţhalai, MYA (Methodist Youth Association)-in hall-a ţingţang an dah, tukverh hawng ruin zawite tein ka zir ru ţhin bawk a. A tawpah ka pa hnenah lei ka ngen ta chawt a. Mak tak maiin ka pa chuan Zo pa ţingţang tuk chawp ngei Kyats. 50 (Chiat tih tur)-in min leisak teh mial a. A herhna thing, herh dawn apianga tui leih huh ngai chi kha a nia. Chumi chu ka khal ve ta ngat ngat a, hma pawh ka sawn ve khawp mai. Kan ţhianzaho zingah phei chuan a thiam hmasa ka ni a, ka’n zirtir chhawng ve leh ţhin a. Mahnia hla ka inrem thiam meuh chuan kum 15 lai ka ni der tawh a. Ka rualpui zingah chuan a nei hmasa leh a thiam hmasa pawl chu ka ni ve tho mai.

C. Lalţhazuala: I pa Rev.Zokima (L) kha Ţiau chhak kohhran lian ber Methodist kohhranah khan a lu ber (Conference Chairman) te hial niin Mandalay-ah in awm ţhin kha a nia. I pa nau Rev.Lalsawma (L) lah helama kohhran rawngbawltu lu ber pawl a lo ni bawk a. Nang lah rimawi lamah kalin lengzem hla te i phuah ţhin ta tlat bawk sia. I nu leh pa leh chhungte lam atangin dodalna te i tawk ve țhin em?

T. Zorampela: Ţingţang tum ringawt hi chu ka pa khan a pawi ti lem lo va, lengzem hla phuah lam erawh hi chu rawngbawltute a ni bawk a, a remti lo khawp mai. Vawi khat ‘Chhawrthlapui’ tih hla ka phuah hlim hian ka ţhiante nen ka pindanah kan sa a, kan phur tlang bawk nen, kan lo zai ring deuh a ni mahna. A hnuah ka pa’n thinur rawl tel hauh lovin mi hau ta a, “Love song te hi ka phuah e, i ti a, a zialo em mai. Ching tawh reng reng suh,” mi ti a. Khatiang khan ka pa’n vawi khat mah mi la hau ngai lo va, na ka tiin ka lung a chhe khawp mai a. Ţingtang bansan tumin ka ţingţang ka hralh a, Sap hla bu 10 chuang fe ka lo lei khawl sa ve pawh ka hralh vek bawk a. Ka țingtang, hmangaih leh duat taka ka lo enkawl țhin ka țhen tak avangin a hriat reng nan ‘Ka Liam Ta’ng’ tih hla, a thawnthu hre sa lo tana nula phuahna emaw tih mai turin ka phuah ta a. Zodi album pakhatnaah khan kan telh nghe nghe a.

Kum 2009-a ka hla phuah album ‘A Thar Leh Ţhin’ tih ka siam țum khan Zomuanpuiin a sa nghe nghe a. Mahse, tuina na na na chu bo thei tak tak hek lo, Tahana ka awm hlimin țhiante nen khan kan tiho țha leh ta a, Zodi te kha kan din chho leh ta a. Chuta țang chuan a hma ai mahin hla pawh ka phuah nasa ta zawk a, ‘Sawi sawi mah sela, ka nghei dawn chuang lo,’ tih hla ang ziazang khan ka bansan thei tak tak lo a ni ber mai e.

Tin, Ţiau chhak lamah khi chuan lengzem hla hi sualah kan ngai teh chiam lem lo va, Pathian remruat zinga pakhat angah kan ngai ve mai a. Rannung nu leh pa inlem ang hi a ni deuh ber mai ang chu. Love song sual nih lohzia hi ‘Chung Khuanu Ruat’ tiin hlaah ka phuah nghe nghe a, ka hla phuah ka dah khawmna album-ah khan Mathlenga’n a sa nghe nghe a ni. Dan khatnaa innei lawmnaah pawh Zodi leh mimal pawhin lengzem hla hlir sain mipui kan awi ve mai țhin a, Pathian hla sa te pawh an awm ve tho bawk a. Chutiang chu a nih vangin chhungte lam ațang chuan kam khat mahin dodalna ka tawk ngai lo. Tahana ka awm hnu, Zodi kan din hnua ka nu a lo zin changte hian zan lama kan ina hla kan zir hian kan ban hma zawng (zan dar 11 vel thleng) mi țhutchilhin a ngaithla peih țhin a, mi a tuipui țhin ngang mai.

C. Lalţhazuala: A nih, hla hi eng zah nge i phuah tawh a?

T. Zorampela: A hming chuan hla 69 chu ka phuah ve tawh a. A tir lamah khan Sap hla thluk ringa phuah kha ka nei ve nual a. A țhen chu ka ma leh a, a then chu Ainawn band-in kan lo record ve tawh avangin ka ma ta lem lo va. Ka hla phuah hnuhnun ber chu ni 12 April 2017 kha a ni a. Tunah Henry Lalmalsawma Renthlei-in a sa a, a video kan buaipui mek a ni.

C. Lalţhazuala: I huat thu suhah, i inhman hun chhung a rei ngaihtuahin hla i va phuah tlem ang reng zawk em?

T. Zorampela: Rimawi lam hawi loh lai, hna dang han thawhsan lawp lawp lai te ka neih avangin ka phuah chhang khat ve deuh bawk a. Chu bakah, hla ka phuah hmasak lam leh a hnuhnung lamah hian Mizo hla kalphung a lo danglam fe hman a, chumi mil tura in her rem hmasak te te te a ngai ve bawk a. Tin, hla phuah hi harsa ka ti ve hrim hrim bawk a. A beat leh bar bakah a chord inlaklawn dan lam te ngaihtuah a tul țhin avangin a thluk mawi dan tur ringawt te a lo ngaihtuah theih bik loh va. Tin, a hla thluk style (genre) te hisap tel a ngaih ve țhin bawk avangin chu chuan ramri mi khamsakin harsa ka tih phah a. Chu bakah hla phuah hi tui hna ang deuh nihna lai a awm ve a, kang lai hi a awm ve bawk țhin a ni ber mai.

C. Lalţhazuala: I hla hi Sikul zirlai bu-ah a tel ve a. Eng hlate nge an telh? Zirlai bua an telh zinga ‘Duhaisam’ tih hla țobul kha chiang deuhva hriat a va chakawm ve?

T. Zorampela: A tir lamah khan ‘Dam Takin Mang Ţha’ tih hla kha 1991 kum khan pawl 7 zilaiah an telh a, a hnu deuh 2001 kumah ‘Duhaisam’ tih hla an telh leh a, 2009 kumah ‘I Tan Ka Ding Zel Ang’ tih hla an telh ve leh ta a. A hnuhnung hla hnih hi chua a la tel ve zel chu a nih hi.

‘Duhaisam’ tih hla hi ka phuah chhan dik lo deuhvin an lo hre hlawm a. A tobul chu hetiang hi a ni. Mandalay-a kan awm lai 1972 kum khan kan pitar mikhual pakhatin an khuaa a ngaihzin thu leh Burma mi an lo tih a thinurzia thu a sawi a. “Burma-ah kum eng zat nge in awm tawh?” tiin ka lo zawt vat a, kum sawmhnih pawh an la awm tlin loh thuin min chhang a. Pawi ka tiin ka rilru-ah a cham reng a. A hnu deuhvah kan mikhual bawk pitar pakhatin chutiang bawk chuan a sawi leh a. Chu chuan ka rilru a tinain hlaa la phuah chhuah ngei țha ka tiin ka rilruah a riak ta reng a. Tichuan, a hnu kum li liam hnu ni 23 October 1976 kum khan ‘Duhaisam’ tih hla hi ka phuah ta a ni.

C. Lalţhazuala:  Band lama i inhman dan lam sawi ve tha thung ila. Band i lo inhman tawhnate leh a hun vel min hrilh thei em?

T. Zorampela: Ka tui em avang hian band lamah pawh ka inhnamhnawih ve nasa angreng a, ka inhmang ve nial tawh mai. Maymyo-a ka sikul luh lai 1968 kum khan kan u sipai Corporal(bel hnih) Lalzidinga leh ka thianpa Lalhriata te nen band hming put nei chiah lovin instrumental music kan tum ho thin a. 1969 kumah Tahanah zinin inneihnaah leh programme hrang hrangah hun kan hmang țhin a. Chu’ng lai chuan pick-up te hi lei mai theihin la awm hek lo, sipai Signal Battalion hman țhin earphone hi hollow țingțangah vuahin kan hmang ve mai țhin a. Band angin hming te kan invuah lem lo nain band chu kan ni ve ber awm e. 1971 kum khan Mandalay-a rimawi lama tui Mizo zirlai pawlin Ainawn band kan din a, 1975 kumah Tahanah Zodi band kan din leh a. 1981 kumah Aizawlah The Vibration kan din leh a, 1989 kum kha a ni ta awm e, PS Chongthu, P.Lalthianghlima, Laltuaia leh Dingluaia (musician an nia, Pu ka telh lo mai) te nen senior rualin Zoram Serenaders band kan din leh a, lammualah țum khat chu kan perform ve hman a. Mahse, veng kar te a lo hla a, kan lo senior deuh tawh hlawm bawk nen hla zira inhmuh khawm kan harsat deuh avangin kan țilțiak leh ta a. AIR lamah hian band hming put nei chiah lovin T.Zorampela & A Pawlte tih hming puin 1974 kum khan B Grade ka ni ve a, 1980 bawr chho khan rimawi tum kan nei nual bawk.
Han sawi takah chuan mak ve deuh mai chu, ka awmna hmun apiangah ka rawt ni bik chiah si lo hian Band kan din ve ziah mai a lo ni a. Chu, band ni chiah lo nena chiar chuan pawl chi ruk laiah ka lo tel ve reng tawh a nih chu. Ka tuina hian a ur thlu ve ngang zawng a nih dawn hi ka ti ta.

C. Lalţhazuala: Album i siam tawh zat te hi hriat a va chakawm ve?

T. Zorampela: Mandalay-a zirlai pawlin kan din Ainawn band khan hralhna tur a awm dawn lo tih hre sa ranin album pakhat chu kan siam hram a, lengzem hla hlir 18 kan thun a. Kan record-na hi Christian Radio – Audio Visual Aids Committee studio-ah a ni a. Anni hian Manilla-a Christian programme radio-a tihchhuah tur hla leh Pathian thusawite an lo record-na a ni a, min sawisaktuin an zir em avang leh Mizo țawngte a lo nih bawk avangin min phalsak hram a ni ber. Hemi țum hian cassette te a la chhuak lo bawk nen mi tih dante la hre hek lo i, album hming pawh pe hran lem lovin ka record mawl ve tawp mai a. A nuihzattthlak ta angreng khawp mai.

Hemi țuma kan inzir dan leh hma kan lak vel dan hi nuhzatthlak a ni ta a, han sawi ri ve reng reng ila a tha awm e a. Hla record te kan han tum ve takah chuan instrument kim ve deuhva inzir kan duh ve si a. Kei, Mandalay-a lo awm tlangnel deuh tihah instrument hawh vel ka kovah a tla ta a. Ka classmate, Kawl pakhatin a lo nei hlauh va, chu chu ka hawhsak ta a. Chu chu a taka electric guitar kan khawih hmasak ber a ni țheuh awm e. Burma siam vek a ni a, amplifier pawh Burma ram chhunga Japan part an remkhawp chawp a ni a, a thar vak tawh lo vek a. Mahse, kan hollow guitar ngawt ai chuan a ri mawi ve tak a ni. Mahse, darkar chanve vel han tum khan amplifier kha a sa lutuk țhin a, kan zinga pakhatin hmaizaha lo zah ngat ngat a ngai țhin a. Drum kan neih loh avangin kan drummer kha chuan herhsawp a lo vaw ve mai a, Cymbal aiah a kain ‘chhi’ a lo ti ve leh mai a. Kan thil hmanho kha tunlai Aizawl tlangval hi chhawp ta ila, hla zir nan chuan an hmang peihin a rinawm lem loh khawp mai.

Recording kan neih hma ni chuan ka hmelhriat instrument zawrhna dawr pakhatah kan thil tum leh snare drum leh cymbal kan mamawh thu ka hrilh a, phal takin min hawhtir ve mai bawk a. (An țingțang zawrh hi Tahan vel bawra kohhran hrang hrang tan sawmhnih țha fe ka lo leisak tawh a.) Tichuan, recording ni chuan kan instrument neih ang ang chu phur fahranin thirsakawra phur thliai thliaiin kan kal ve ta a. Recording studio chu sound proof te a lo niin a lo ri ve khap mai a, zam chu a na ve duh ngang mai. A tir lamah chuan kan zam deuh khan kan han tisual deuh nak nak a, a hnu lamah chuan tluang takin kan record zo ve ta mai a. Hla 18 kan thun a, record man leh a tape manah Kyat 45/- kan chawi ve a. (Chu’ng lai chuan Sanpiauh hi pawisa 25 chauh a la ni.) Phur takin kan haw ve a, phur tak bawkin a ngaihthlakna tur mi tape recorder kan hawh a, Mizo zirlai dangte nen hlim takin kan ngaithla-ho leh a. Keini sikul naupang mai, kum 20 bawr velin hawh chawp hlira khatianga hma kan la thei min ngaihsan ve hlawmzia kha aw! Tun dinhmun ang ațang hi chuan in hrethiam pha hauh lo vang tih ka chiang. A hun lai na na na kha chuan nuam ve tak a ni.

Heta kan album tih lovah chuan Zodi-a ka tel ve chhung khan album pahnih chu kan sual chhuak ve hram a. Tun hnu deuh 2009 kuma ka hla collection album ‘A Thar Leh Țhin’ tih nen chuan album pali ka siam ve tawh a nih chu.

C. Lalţhazuala: Aizawl i lo chhuk hnu khan recording lamah i inhmang zui zel em?

T. Zorampela: Aizawl ka lo chhuk 1980 kum tir lamah khan recording studio changtlung ve deuh a la awm lo va. Chuvangin, Burma-a mi Țingțang sawm lai chahin Țingțang zirna class Chawlhna Hotel-ah ka hawng a, music class hawng hmasa ber ka ni ve ta hial awm e. Ka nupui fanaute lo chhuk hnu khan kan in luahte’n a zir tak loh avangin ka chhunzawm mai thei lo va, a hnu deuhvah chuan zirlai pahnih emaw chauh lain class ka neihpui leh a. 1982 kum tawp lamah Pu Buangthanga fapa Dingtean Velvet Blue Recording a din a, chutah chuan mi rawn sawm a. 1983 March thla thleng vel chu ka pui ve a, Vanlalzapi, H.Lalsawmliani, BESY Melody (BESY Choir ni ta) leh mi dang țhahnem tak chu ka pui ve hman.

C. Lalţhazuala: AIR lamah te hian sulhnu i nei nual khan ka lo hria a.

T. Zorampela: Aizawl ka lo zin hmasak ber 1974 kumah țhiante nen T.Zorampela & A Pawlte tih hming puin hla kan han record ve a, a hnuah instrumental music kan record ve nual bawk. Tin, chu’ng kan rimawi tum zinga mi ‘Kan Zo Tlangram Nuam’ tih chu Kut Hnathawk Huang bul leh tawpna (signature tune) atan an la hmang a, ‘Len Tupui Kai Vel Leh..’ tih kha Hmeichhe Huang signature tune atan an hla hmang ve reng bawk. Tin, rimawi tum sawi takah chuan MNF a sawrkar hlim 1990 kum khan Mizoram Assembly House-ah ‘Aw nang, kan Lal kan Pathian’ tih hla 1982 kuma AIR tana kan record kha signature tune atan an hmang țhin a. Assembly House ema hman atan chuan zahpuiawm lu deuhva ka hriat avangin recording studio țhaa record lehin Speaker Pu R.Lalawia kha ka present ta tawp a. Anin tlawmngai takin, “E, a thlawn chuan present lo ve, a senso chu kan tum ang chu le,” tiin ka senso aia tam mah min pe ta nghe nghe a. Tun thleng hian signature tune atan an la hmang ve reng bawk.
Radio lamah Audition board-ah te ka tel ve țhin a, thusawi(talk) leh Ka Hla Duhzawng hunte pawh ka hmang ve nual tawh mai.

C. Lalţhazuala: Judge lamah pawh i țang nual tawh niin ka lo hre bawk a.

T. Zorampela: Ni e, Intihsiakna chi hrang hrang, hla inphuahsiak, hrilhla(poetry) intihsiak, solo intihsiak, beat contest, radio artist tur tlanna tih velah hotute duhsakna zarah ka tel nasa ve ngang mai. Kum 19 ka nih ațangin ka tel chho țan ve a. Uang pui chang lo ila, 1980 chho vel te phei kha chuan Aizawla State level intihsiak ang chi, Inter School Solo Contest, Inter college Beat & Solo contest, Veng YMA leh KŢP buatsaih zai lam intihsiakah kha chuan ka tel ve deuh ziah tluk a ni ber a. Veng hrang hrang article endiktu atan te, Kohhran KŢP group intihsiak endiktu atan te ka tel awl lo ve a. Ka chhinchhiah theih chinah chuan endiktua ka țan hi vawi 58 lai chu a ni ve reng tawh mai.

C. Lalţhazuala: Solfa zirna leh țingang zirna bu lam pawh i buatsaih tawh ni awmin ka lo hria a, Eng bu bu te nge i buatsaih tawh a?

T. Zorampela: Insit chung chungin a bu kan mamawh ema ka hriat vangin ka buatsaih ve a ni ber a. 1973 kum khan Țingțang Zirna tih bu chhah vak lo mahnia stencil cut chawpin ka buatsaih ve tawh a. Tonic Sol-Fa Leh Staff Notation A – Aw- B tih bu 1983 kum tirah mahnia stancil cut chawp bawkin ka buatsaih bawk a. 2011 kumah Solfa Huan (Mahnia zirna) ka buatsaih a, 2014 kumah Țingțang Zirţan Bu ka buatsaih tawh bawk a, chu chu a ni mai e.

C. Lalţhazuala: Rimawi lam leh i hla phuahte avang hian hei, chawimawina pawh i dawng nual a nih hmel a, eng engte nge i dawn tawh?

T. Zorampela: Khawbung Welfare Committee (KWC)-in rimawi huanga hma ka lo lak venate avangin chawimawina min hlan ve a. MSU leh MZP-in ka hla phuah leh hnam inpumkhatna lam thu ka ziak avangin min hlan ve bawk a. YZȚP-in chawimawina thuziak lam ni lovin min chawimawi ve nan an concert chhim turin țhianpa Buta nen senso min tumsakin Yangon-ah min sawm ve tawh bawk a. Ka dawn ve ka lo inbeisei phak ngai hauh loh chawimawina ka dawng ve hi ka lawm tak meuh a ni. Keini ang tan chuan hei bak hi a awm tawh chuang lo.

C. Lalţhazuala: Eng hla chite nge i phuah tlangpui ber țhin?

T. Zorampela: A tam ber hi chu lengzem hla a ni a; mahse, thudik vek a ni lo tih erawh hi chu min hriatpui ula ka ti khawp mai, thudik te chu a inzep ve bawk mahna le. Khawhar leh khawtlang lunglen vanga phuah awm ve bawk mah se, band-in hla kan mamawh vanga phuah kha a tam zaw mah țhin a. Tun hnu hi chuan hla lenglawng, ramngaih hla te ka phuah ta ber a. Tun hma 1973 khan Pathian hla pakhat leh Kawl carol hla pakhat chu ka phuah ve a. Hman ni deuh mai khan Sap Pathian hla pakhat ka letling ve leh a. Tun hnu hian rilruah hla phuah lam hi a lang ta vak lo va, a tuihna pawh a kang ve ta deuh chu a nih hi maw.

C. Lalţhazuala: Anih, hla i phuah hian a thu nge i phuah hmasak a, a thluk?

T. Zorampela;A thu hi chu ka’n hual hmasa phawt a, tichuan a thu ken tur a chang kim leh a thunawn nen ka ziak chhuak leh a. Chumi mil tur chuan a thluk ka zawng chawp leh a, ka duh anga a thluk ka siam hnuah a thu ka vuah chauh țhin a. Chutianga phuah chuan a thumal laklawh taka thluk ngai (hma -ngaih tih ang) chi te, a thu zir lo chunga thluk kat lui ngai ang chi te a bo duh deuh va, a thluk kalhmang azir ang deuhva a thu lam nuam tur vuah te a nuam a. Chu chu ka phuah dan chu a ni deuh ber mai. Tun hma kha chuan Țingțang tum chungin a thluk ka zawng țhin a, tun hnu deuh hi chuan țingțang tel miah lovin ka phuah zo va, a tawpah țingțang nen ka sa chhin chauh țhin a. Chutiang chuan hla 10 țha lai chu ka phuah ve ta.

C. Lalţhazuala: Rimawi lam hawi thuziak lamte hi i nei ve reng em?

T. Zorampela: Rimawi lam hawi han tihah pawh hla chungchang hi chu ka ziak ve zeuh zeuh va, ka ziak tam lem lo. Hla phuahtu pawimawhna leh hla phuahtu, a raw material petu ber kan mangnghilh țhin chungchang te, hla thua thutluang (prose) hman a țul hun a awm țhin chungchang te leh thutluang ringawt pawh hman ni se thu hman thiama a thlukin a zir bawk chuan hla țha tak a nih theihzia te, hla phuahtu ni tur (inchhal tur)-a a thu chauh phuah a tawk lohzia te, rimawi a nihna anga thil pawimawh hriat ngai chungchang te hi ka ziah ve chu a ni deuh mai e.

C. Lalţhazuala: Miin in band an hire che u leh concert vel kha nuam i tiin i ngai țhin ngawt ang chu maw?

T. Zorampela:  Mipui hmaa țha tawk taka han perform hi chuan a nuam ve țhin khawp mai. Mahse, tun hma Zodi hun lai kha chuan hnathawh fumfe te kha ka nei lo va, rimawi lam kha eizawnna a la tling bawk lo nen, nuam ka tih dan kha a ril lovin a pawnlawi deuh țhin a. A baibul țawngkam takin rilru zawng zawnga nuam tih lai ka nei ngai meuh lo. Chu bakah hun kan hman kha chhun pachang a ni tlangpui a. Barrel chunga stage dawh, a chung tarpaulin-a khuh kha a ni ber a, a lum lutuk kha thlanin mi bual huh zuih reng a. A bikin rimawi tumtute khan darkar 3 chhung kan tuar țumtla zak bik țhin a ni a, chauhthlak tak a ni. Rimawi lam kan tui si avangin khatiang bak inhmanna a awm chuang bawk si lo va, hrehawm tuar chunga tih țang țang a ngai a ni ber mai. A nawm dan kha keifang hmin ei ang vel a ni ti ila a chiang ber mai awm e a.

Tin, keimah hrim hrim hi chuan khatianga perform ai khan recording studio-va mi zai lo rem keuh keuh ang chi kha nuam ka ti ber mai a. Velvet Blue studio-a ka thawh țhin laia mi zai, lungsi taka han rem te kha a nuam veng veng ber chuan ka hria. Mipui hmaa inlan vel ai chuan nuam ka ti fe mai. Amaherawhchu, țhian kawmngeih tak takte nena lungrual taka thil han tih ho țhin kha chu a nawm dan a dangdai bik a, a ngaihawm țhin khawp mai le.

C. Lalţhazuala:  A tawpna atan, tunlai Țhangthar musician-ho hi eng nge i hmuh dan?

T. Zorampela: E, tunlai țawng takin turu tak an ni. Sapho chauh tih theih tur emaw kan tih zawng zawng kha an ti thei ve vek tawh a, an thawmah ringawt phei chuan Sapho nen an danglam tawh reng reng lo a nih ber hi maw.
Amaherawhchu, session musician an tih ang (recording lama inhmang) hi kan la nei țha tawk lo deuh ni chuan a lang a. Țingțang bikah phei chuan thiam tak tak an awm laiin a hla mil tur (an chei tur ber) hlamchhiah deuhva kut za deuh tlat hi an awm ve leh zauh țhin a. Designer chuan ama nalh tih anga model-te chei lova model-te mil tur leh inhmeh tura chei a pawimawh ber ang hian Musician-te pawh hian Band lamah pawh ni se, a mimal paw’n ni se, a hla mil tho sia an thiamna inpho lan hi a hluin a ropui ber a. A mawina vawrtawp a ni ber a. Helamah hian kan inzir fe chu a la ngai deuh chuan ka hria.

Tin, a bikin keyboardist lam hi kan la nei țha tawk lo deuh ni chuan a lang bawk a. Ka hmuh phak ve chinah chuan han thlar par par thei, guitarist anga han tum kual par par thei hi kan la tlachham deuh niin a lang a. Inzir fe kan la ngai deuh chuan ka hria. A tlangpui thu-ah chuan inzirna te a țha ta bawk a, hma chu kan sawn ve ta tak meuh meuhvin ka hria.

C. Lalţhazuala: Kan inkawm chu a manhla hle mai. Chu kum 50 dawn rimawi huangah i lo khawsa tawhin hma chi hrang hrangin i lo la tawh a. Nang baka Lifetime achievement nei hi an awm ngut awm lo va. Kan Mizo rimawi khawvel tana mi hlu tak i lo ni ngei e. I dam ang a, kan rimawi khawvel tan hla min la phuahsak zel turin duhsakna ka hlan a che.

T. Zorampela: Min rawn kawm a, ka lawm tak zet a ni e.