Showing posts with label C Lalthazuala. Show all posts
Showing posts with label C Lalthazuala. Show all posts

AN LUNGLENG VE NGEI ANG


        -    C. Lalthazuala

            Khai le,  Mizo lenglawng hla ropui ber te zinga mi, ' An lungleng ve ngei ang ' tih hla mawi tak mai chhung leh pawn velah hian i han inkawm ho leh teh ang u.




Kum 1994 lo in her chhuak chuan Mizo rimawi khawvel hmasawnna thar a rawn her chhuahpui a tihloh theih lovang. Engvangin maw? E le, ‘An Lungleng Ve Ngei Ang’ tih hla mawi dangdai tak mai All India Radio Aizawl station-a record kum leh Zohnahthlak hnam zawng zawng tana tihchhuah kum a ni tlat alawm.



Zaithiam leh hla phuah thiam hmingthang R.Vanrammawia chu Aizawl Radio Station lamin hla thar thun tura an koh tum chuan tuma la sak ngailoh hla, ruahthamloh hla thun ngei a duh avangin he hla ‘An Lungleng Ve Ngei Ang’ tih hla pawh hi radio-a hla an thun (record) hma hret ni chauh a la awm tiha a phuah ani a, a phuah lai vel pawn hetiang tak hian he hla hian mite rilru-ah bu a khuar nghet tlat ang tih a ring phak bik lo. He hla broadcast anih atanga hla thlan hlawh ber lawr lak a la nih tur thu te, All India Radio-Aizawl Top Ten Countdown-a  No. 1 kum 10 chhung zet hauh zing ber anih tur thu te, Doordharshan Kendra - Aizawl a kum 3 chhung zet chatlak awm miahlova hla thlan programme -a a tel mar pat zia te hi a phuahtu chu sawiloh, he hla lo record-tute, a remsaktu musician-te pawn an suangtuah pha hauh lovang. 

R Vanrammawia pian leh murna khua Sihphir khua hi, Zokhawsang lunglen changa khua han chuan vel nana hmun thengthaw nuam tak a ni ve hrim hrim a. R.Vanrammawia chuan chawp leh chilha a lunglen thut avanga he hla hi phuah a nih loh thu leh “Nu in naute a hrin laiin tuman fa engzat nge i pai tawh? tiin an inzawt ngailo ang hian, nun hlui ngaih leh khawtlang lunglen hi chu ka pai ve sa hrim hrima, ‘An Lungleng Ve Ngei Ang’ tih hla ah hian ka hring ta mai ani e” tiin a sawi nghe nghe ani.

Zokhaw mawi leh lunglen thlak, zo thlifim thaw heuh heuh te tuallenna leh thing hnah nem ten an hual vel Sihphir khuaah Rosiama leh Chhingpuii fa 8 zinga a laihawl, ami lai tak niin, an unau hi zaithiam vek anni a, R.Vanrammawia sawi dan phei chuan a nu leh a pa te hian ‘Kan fate zinga a aw chhe ber a lar ta ber teh tlat mai a’ an ti thin e' a ti. 

Kum 1994-a he hla Aizawl Radio Station-a thun a nih a, Zofate tana chhawpchhuah anih atanga kum 2013, kumin thleng hian a lar chhunzawm chho pat reng ta maia, fakna hla ani emaw, lengzem hla ani emaw, hla lenglawng a bik takin nunhlui ngaih hla ani emaw, hetiang taka hla lar chhunzawm mar rei hi zo rimawi history ah hian sawi tur a awm zeuh zeuh chauh ani. 



AIR version hi ‘live recording’ ani a, vai ho khuang tung, ‘tabla’ mawi dangdai tak maia lo beng ri tleng tlengtu hi KC Chhuana ani a, Rangoon lama music zir tawh niin a boral tawh nghe nghe ani. AIR version ‘live recording’ ngei mai hi a mawi dangdai ber chu ani a. Hemi tuma guitar mawi taka lo perh a, guitar solo te lo siamtu hi Lalengzauva ani a, perhkhuang hruithum lo perhtu hming hi R Vanrammawia ngei pawh hian a hre thei mai bik tawhlo, a lungleng lutuk ang a, a hrechhuak thei tawhlo pawh a ni mai thei!!! 

R.Vanrammawia hian hla 30 atanga 40 bawr vel a phuah tawh a, Pathian fakna hla mawi tak takte pawh phuah telin kum 1989-a AIR-Aizawl-a a thun, ‘Kir An Rello’ tih leh ‘A Reilo Em’ tih hlate pawh kha a larpui hle, fakna hla thlan hlawh ber zingah an tel phaka, ‘Kir An Rello’ tih hla phei hi chu RTC Lalduhawmi pawhin a lar pui hle thin anih kha.

‘An Lungleng Ve Ngei Ang’ tih hla, Radio hmanga zo-rimawi khawvel a nghawrnghin hnu lawkah Aizawl Doordharshan Kendra lamah han thun lehin, hemi tuma Music arrangement buaipuitu chu T Melody guitarist lo ni ta, Thanthawnga hi a ni a. He hla mawi tak mai music video-a nula hmeltha tak, R.Vanrammawia sira lo thu ve kha, Lucy Lalhmangaihi anih kha. Tunah Norway ramah a awm tawh. 

AIR-Aizawl station leh Aizawl DDK kaltlanga Mizoram leh khawvel ram bung hrang hranga Zohnahthlak hnam chitinte hmuhtheih leh ngaihthlak theiha chhawp chhuah anih hnuah audio album ‘An Lungleng Ve Ngei Ang’ tih chu 1999 kumah tlangzarh a han ni zui leh a, Mizoram khaw kar zawnga tlan lirthei ah te an play nasat em avangin Zoram chhunga kawngpui pawimawh bikah te chuan, lirthei tlan reng reng hi ‘An Lungleng Ve Ngei Ang’ tih hla an tlanpui chuah chuah mai zunia mawle!! 

Ngaiteh u, he hla ti dangdai bik riautu chu a hla thupui ngei atana a phuahtuin a hman ‘An Lungleng Ve Ngei Ang’ tih Tuipui ral tawng, Tuipui ral hovina gramartically-a ‘third person’ a hmang hi a ni a, nunhlui liamhnu kohkir theih ni tawh silo te chu amah R Vanrammawia chauhin a ngai bik lovang, amah chauhin a dawn \hin bik lovang, a thian ngainat awm tak takte pawh khan an dawn ve thin anga, an hrechhuak ve \hin anga, ‘an lungleng ve ngei ang’ tia a \hiante rilru tur thiam taka a tarlan sak daih mai te hi dangdai ve tak ania aw! Nunhlui ngaihna hla rau rauah pawh a thu rem khawm dan hi a dangdai bik riau ania. Audio album-a tingtang perhsaktu Hmingpuia guitar solo mawi tak mai kha awmni kham meuha, ruaipui nena ngaihthlak tham mawle!!! 

Khawvel mawina leilung timawitu, khuanu kutchhuak, parmawi tin vul chûk mai te, tlangdung hmuhnawm tham, han inkham tawn vel diai duai mai, bawm veltu thal romei zam chiai maite leh thinghnahnem, virthli leng ten an chhem âwn tawh vel siau siau mai te, hramthiam va tin zai vawr ri te leh van dum pawl ruih cheimawitu, vanrang chhum chunglam van boruaka inphan mar pet put te, tlangdung ropui tak tak kara lamlian kal kawi ngiai nguai mai ten an paltlang, ralkhat hla taka zokhaw lian vaklo lo lang tle neuh neuh, rangva inchung lang tle neuh neuhte han thlir chang nite hian lung a lenga, kan lunglenna chuan suangtuahna khawvelah min zinpui vawng vawnga, mitkhap kar lek chhungin nun hlui liam hnu min chhui kir tir a, min dawn kir tira, nunhlui ngaihna hla kan sa a, kan auchhuahpui a kan ngaithla thin.

R.Vanrammawia hla ropui, lung  ti leng a phuahtu ngeiin lungleng taka a sak, khawvel tawp thleng pawha dai tawh ngailo tur, Zofate rilrua bu khuar tlat tawh tur, ‘An Lungleng Ve Ngei Ang’ tih hla thu mawi tak mai chu i han chhawpchhuak tel nghe nghe ang u hmiang.


'An Lungleng Ve Ngei Ang'
Phuahtu -R.Vanrammawia
Satu:   R.Vanrammawia,               
R.Lalhmangaiha,                
Ramhlun ‘N’ YMA Zaipawl



1. Awm khawhar changin ka dawn vel thin a,
 He hringnung pâr ang vullai ni te;
 Mual min liamsan thin kan hlim ni ten,
 Hmanlai an chang zo nghilh har ngei.



     Lenrual duh te nen hlim te in,


     Zaitin kan vawr lai kha;
     Ka ngai thin e thiante kha,
     Kan lenna a dang zo ta si,
     Ka hming an hriat chhuah changin;
     Kan nundan thin an dawn kir ve ang a,
     An lungleng ve ngei ang.



2.  Han hawi vel hian in tlangtin dam diai,
     Thal romei zing riai lenkawl eng leh;
     Chhemdam thlifim leh thinghnah nem te'n,
      Nungcha hram thiam te'n min ngaihtir thin.

KAR HLA THIAN


Ziaktu: C.Lalthazuala
Columnist, www.tleirawl.in


Kum 1980 hnu lama Mizo hla lenglawng miten an hriat hlawh ber ber zingah rau rau pawh C.Dinthanga hla phuah, Joseph Zokunga'n a thluk a siam, 'Kar hla thian' tih hle kher kher hi chuan a daih rei hle dawn anih hi maw!!!

A sa lartu Peter C.Lalrinmawia'n he hla mawi taka a han luanliampui dan lah hi sawisel bo a ni thlawt mai a, a sa fuh em em a, a thluk kalphung hrim hrim hi a ma sak tur liau liau a siam emaw tih mai tur a ni a, a remna rimawi lah hi hun in her chho zelah pawh a fuh chho telh telh dawn niin a lang. He hla an record kum, 1982 hun vel laia Otto Recording Studio vela an hmanraw neih theih tawk turte han ngaihtuah let phei chuan, he hla an record lai leh an record-naa an thiamna hlu tak tak thawhtu 'Musicians' te hi an chhuanawm tak zet a ni.

C.Dinthanga hla 'Kar hla thian' tih hla tha tak mai leh mawi em em mai hian, 1980 chho vela Zo rimawi hartharna thlipui tleh hem hem nen chuan a in nang fuh tiin sawi ta ila a dik khawp ang. Arts & Culture Department peng pakhat, Institute of Music & Fine Arts (IMFA) a, chief music instructor, Joseph Zokunga, Zofate zingah chuan rimawi khawvela a sulsutu pawimawh ber zinga mi chuan, a ngiala ngana sap hla thluk lak chhawn awm miah lo vin 'Kar hla thian' tih hla thu mawi leh ngaihno bei zet mai hi a thluk a irawm ngei maiin a han siam chhuak a, a mawiin a chhuanawm tak zet zet a ni.

C.Dinthanga hian, "He hla Joseph-a nena kan siam dun lai hian ka hla thluk lunglen zawng leh ka rilrua hla thluk lo lang ve mek chu ka lo rum pui vang vang thin a, Pu Joseph-a pawhin a rilruah a thluk a nei ve sa tho bawk a, music zirna school-a zir chhuak, staff notation thlenga thiam a ni a, music note leh a chord-te a han siam zung zung a, he hla thluk mawi tak hi kan puitlin ta a ni," tiin a sawi.

He hla thluk hi Pu Joseph Zokunga hla thluk siam, hla thluk dang ho nena kalphung a dang deuh tlat mai a, ngun taka han ngaihthlak hian, C.Dinthanga'n ama irawm ngeia hla thluk a lo siam ve tawhte nen inlai chinna thuk tak a nei ru ve tlat mai a, musician ropui leh hla thluk siam thiam ropui Joseph Zokunga'n ngun taka hla thluk siam tura a insawr bing mek lai hian a bula lo thu ve reng C.Dinthanga lo rum vei vang vang thin chuan Joseph Zokunga rilru leh ngaihtuahnaah nghawng engemaw tak chu a nei ngei a ni tih hi phat tur a awm lem lo ve.

He hla hi C.Dinthanga hian Saikot, Churachandpur-a a penfriend, a hring a hrana a hmuh phak hauh si loh, hmuh a chak em em thin, Thangliana a phuahna a ni a, telephone-te khawvel ram puma heti taka a la lar hma chuan lehkhathawn hmanga khawvel hmun hrang hrang, ram hran daiha awm te thiana insiam hi a lo lar thin hle mai a, C.Dinthanga leh Thangliana pawh hi lehkhathawn hmangin thian tha taka insiamin, he hla thu mawi tak mai hmang hian an inkara inthian thatna leh inngainatna thuk tak awm mek chu C.Dinthanga hian a hrilhfiah chhuak tha tawk hle a ni.

'Kar hla thian' tih hla hi 1982-ah Otto recording studio-ah record a ni a, engkim an peihfel thlep hnuah All India Radio, Aizawl Station-ah dah chhovin Radio station atanga tih chhuah anih hnu reiloteah Mizoram dung leh vang, chhak leh thlang, chhim leh hmar a deng chhuak nghal a, tun thlengin, kum 30 zet a herliam tak hnuah meuh pawh, Mizo thalaite awmtleitu, Mizo thalaite hla duh berte zinga mi a la ni ta fan reng a, a la ni chho zel dawn a nih hmel hle mai.

IMFA (Institute of Music & Fine Arts) music instructor RK Zothangtluanga (Sena) chuan 'Kar'hla thian' tih bul tanna (Introductory part) atana James B.Ralte Guitar han khawih zet hi chu a kut chhuak rau rauah pawh mawi ka tih ber leh fuh ka tih ber a ni hial awm e' tia sawiin, a felfai thah mai a, chubakah a hla mawina tibelhchhah lehzual turin, James B.Ralte hian Guitarist anga a mawhphurhna a hlenchhuak tha takzet a ni, tiin 'comment' a pe nghe nghe a ni.

A ni ngawt mai, he hla bul tanna'na James B.Ratea'n electronic effect hmang hauh lo va electric guitar, accostic guitar ri ang mai a, fel fai thehthawha a han thaikual deuh zaih zaih mai hi chu a mak a, a mawi a, a dangdai zar mai a, a hla thluk inthlak chho leh a hla inthlak dan mila 'chord' inthlakthleng ve zel dawh zawmna'na 'guitar-pooling' mawi tak leh lunglen thlak zet maia a han khawih kul vei ngaih ngaih thinte hian James B.Ralte 'creativity' thatzia a pholang chiang teh asin mawle!!!

A awm ve bawk e, Bombay, mood indigo, IIT, PAWAY, hmuna India ram pum huap college literature and cultural festival an nghah tuma tingtang perha pakhatna dinhmun lo zuk hauh tawh kha James B.Ralte hi a ni tlat mai, guitarist anga a mawhphurhna, he hlaah hian a hlen chhuak ve a ni tih hi kan pawm tlan dan tur a ni ber mai ang chu.

Kum 20 vel zet All India Radio, Aizawl kaltlanga Peter C.Lalrinmawia'n a lo larpui hnuin tunhnai maiah Joseph Zaihmingthanga'n a rawn thar thawh ve leh a, 'Sakhmel tawn ni awm si lo' tihlai tlar taka, 'Tawn ni' tih thumal hi a phuahtu rawn lem lo vin 'Tawn tur' tiin a rawn thlakthleng mauh mai a, mite hla phuah, a phuahtu phalna emaw, rem tihna emaw, la hmasa lo va mahni tawka lo thlak ngawt mai hi chin tam fo loh atan a tha fo ngei ang.

Tin, Joseph Zaihmingthanga soundtrack hi tunlai electronic keyboard hmanga siam a nih avangin a hmaa kan han sawi uar tak James B.Ralte-a guitar khawih mawi tak ang deuh a, tunlai guitarist tharlam, talent nei tha takte guitar perh ri hriat tur a awm ve lem lo va, Joseph Zokunga rythm-guitar, struming ri rual mawi theh thawh ang te, Lalduhawma bass guitar perh mawi tak mai leh a hla chang leh a hla chang inthlak kar laka a satu Peter C.Lalrinmawia bass-drum tlawh ri nena, inchawih taka, guitar hrui thum tawlh kual vel ang te, a original version-a kan hriat ang kha hriat tur a awm ve ta lo va, thlang sappui hoin 'Old is Gold' an lo ti ta mek mek bawk a, a dik tak chuan a 'original version' nge nge kha chu, tun hnaia Joseph Zaihmingthanga'n 'Kar hla thian' rawn sak thar ve lehna atana a hman 'music track' hi chuan a phak lo deuh niin a lang.

Aw le, C.Dinthanga'n kum 1982 vela 'Van dumpawl leh boruak thiang karah' tia hla thu hmanga a lo puan chhuah ang tho khan, tun hun, kum 2016 kan hmanlai meka van boruak Zawlkhawpui mawi tak mai chung van boruakte khi, an la dumpawl ruih mai si a, boruak pawh a la thiang nuam viau tho mai si a, he hla mawi dangdai tak mai hi lungchim takin i lo ngaithla nawn leh thin dawn nia.

Kar hla Thian
Phuahtu : C.Dinthanga
Satu: Peter C.Lalrinmawia, Joseph Zaihmingthanga


1. Kawlvalenchhama leng thian duh tak
    I tan thaikawi biahthu ka rawn tir a
    Aw sakhmel tawnni her lo
    Mahse i hlimthla thlirin
    Thinlaiah ai ang i cham reng e

2. Van dumpawl leh boruak thiang karah
    Awmhar kan run riangteah hian maw
    Kei lungmawl hian lungchimte'n
    Ka dawn vawng vawng thin che a
    Sakhmel tawnni awm si lo, ka thian

Sakhmel tawn loh kar hla thian
Kan kar lam tluang a thui vawng vawng
Ka thinlung chhungrilah
I cham reng aw ka thian

3. Thaikawi biahthu ka hlan tawh che a
    Ka tan thaikawi biahthu mi hlan ve la
    I sakhmel mawi leh anka mawiin
    Lairil a fan ngei e
    Engtikah tawnni her ve ang maw



PUAN ANG AN CHUL ZO TA


Ziaktu: C. Lalthazuala
Columnist, www.tleirawl.in

 1970 chawhnu lam atanga Zorimawi khawvela rawn zuanglut, Zorimawi lipui a rawn liluh tan phat atanga thawm rawn nei nghal hluah, a pianpui aw mawi dangdai riau avang leh a hla sak tur a thlan thiam em avanga zorimawi chanchina a lailum luah reng tawh tur, zaithiam vang leh aw mawi bik avanga mite hriat hlawh ni ringawt lo, hlaphuah thiam avanga hriathlawh reng tawh tur leh zorimawi tih hmasawn zelna tur atana tha leh zung leh ngaihtuahna nasa taka seng thintu ni bawk Zira Hnamte (Zirkunga) hringnun khawvel hi a ngaihnawm dangdai viau a nia!!! Khawvel mihring chanchinah hian mi bik kan tih thinte hian chanchin ngaihnawm tak an nei thin reng a ni.

 “Rimawi Genre” hrang hrang a awm a, chung Rimawi kalphung chi hrang hrang zingah chuan kan duh zawng bik leh ngainat zawng bik a inang lo hlawm viau ang. Zira Hnamte pawh hi United State a piang leh seilian chu nise “Country Music” huangah an dah ngei a rinawm. America rama Country Music kalphung leh kan zolunglen rimawi kalphung hi a inlaichin hnai hle niin a lang. “Zo lunglen” Leikapui zai kan tih bawk huang chhung atanga hmingchher tak tak kan zaimite pawh hi an zaidan kalphung hrim hrim han zir chian deuh hian rimawi thlarau an in chan san hleih hlawm hle niin a hriat a, sap missionary ten kristiana min inlehtir vek hnuah kan rimawi kalphung a lo inthlak ta daih a, Tuipuiral ho music “Western Music” chu ke nghahchhanah kan hmang ta si a, kan hlate rem nan tuipuiral ho rimawi hmanraw hrang hrang - Guiter, Keyboard, Drumset, Violin, Phaiphuleng, Ukulele te kan hmang uar ta zawk a, chutiang a zorimawi lo inthlakthlengna chuan a bulthut leh ke nghah chhan “Western Music” hi ngaihtuah lo thei lovah min siam tlat avangin kan ngaihtuahin kan zir tur pawh a ni a. Amaherawhchu Mizo lunglenna nen tuahrem kan zir a ngai a, chutianga tuahrem thiam apiangte chu Zorimawi huangah chuan an hlawhtling zel dawn a ni.

 Bollywood Film Industry tana hlaphuah sak thintu vai hlaphuahthiam te leh an musiciante hi an fakawm ngawt mai. Western Music leh Indian Music a tawk chauha hman tawn ve ve dan an thiam hle mai a. Bollywood film hla lar tak tak te hian Indian culture leh music te khawvelah a tlangau pui mek a nih hi. Kum 1970 leh 1989 inkar, kum 19 hun chhung kan Mizo zaithiamte leh Hlaphuah thiamte kha an fakawm em em a, tuipuiral rimawi leh mizo culture an tuahrem thiam em em bawk a. Heng hun lai hi saphla thluk lachhawng hauh lova, mizo hla, a thluk pawh mizo pa ngeiin mahni irawm ngeia a siamchhuah, mawi tak tak leh changkang tak tak a rawn pianchhuah nasat lai ber pawh a ni hial awm e.

 Mizote lunglenna “Mizo Sentiment” thlawh bosan chuang si lova, hla phuahthiam leh zaithiam hlathluk siam thiam nibawk Zira Hnamte hi 1970 chawhnu lam leh 1980 chawhma lam, All India Ration Aizawl chauh Rimawi ngaihthlakna tur zofaten kan la neih laia AIR Aizawl kaltlanga Radio Artist lar ber bera Hnamte hnam an tam ber lai, “Hnamte Era” “Hnamte Beat” tih tawngkauchheh alo pianchhuah hial nachhanah pawh, Hnamte zaithiam zinga an khaipa ber a ni a. Hnamte era leh tawngkauchheh lo pianchhuah tirtu Radio Artist lar ber berte chu Zira Hnamte, Zirsangzela Hnamte, Sangliana Hnamte, Vanneia Hnamte, Ramhluna Hnamte, Zolawra Hnamte leh a pawlte, Remliani Hnamte te anni.

 Mizo mipa zaithiam, 1970 hnu lama rawn lar chho leh hriathlawh ho zingah rau rau pawh Zira Hnamte hi a hun lai na na na chuan a lar vet vet thin hle a, Radio Artist thawmna leh huhang ngah ber pawl a nih piah lamah Hlaphuah a thiam em em lehzel a, hla 70 vel zet a phuah tawh a, a hlaphuah tam tak erawh, fakna hla a phuah, nikhat August1983-a a lo pianthar tak hnua “Fakna hla” a phuahte anni thung. All India Radio Aizawlah hian hla 160 vel zet a thun tawh nghe nghe a, Amaherawhchu hei hi Shillonga lehkha a zirlaia, Guwahati Shillong Radio Station-a a lo thun twah tenen chhiar telin a ni.

 Zaithiam hmingthang leh hlaphuahtu ropui Zira Hnamte, Zorimawi leh Western music tuahrem thiam lama mi chungchuang tak mai hi Sap Missionary Mrs Chapman (Pi Zirtiri) hmeichhe naupang enkawl, fahrah naupang lehkhathiam thei zet mai, a naupan lai atanga lehkha a thiam theih em avanga Pi Zirtiri’n Zirtirtu tura a enkawl, a lo nulat veleha khaw hrang hranga hmeichhe naupang school bik din tura a tirhchhuah thin, Chalchani fapa, upat dan indawt a pathumna a ni a, u mipa pahnih, Mizorama hla lar ber ber phuahtu nibawk, Remsanga Hnamte leh Lalthangliana Hnamte a nei a ni. Zira Hnamte te unau hi pakua an ni a, mipa 7 leh hmeichhia 2 an ni a, Zira Hnamte pa Hrangkaia hian fabik hmeichhia a lo nei a. Tichuan Hrangkaia fate zingah chuan a upat dan indawtin Zira Hnamte hi palina chiah a nih chu.

 Zira Hnamte hi ni 23 April 1951 ah Darzo khua, Lunglei District-ah a lo pianga, hetihlai hian Chalchani hi Mrs Chapman, Pi Zirtiri thu anga zirna sikul dina Darzo khuaa awm lai tak a ni a. Zira Hnamte pian hnu reiloteah Chalchani chu a hmalawka a lo awm tawhna Thingsai khaw nuam leh thengthaw veh vawh lamah chuan Pi Zirtiri chuan a dahchho leh ta a. Zira Hnamte hian Thingsai khuaah hian Middle School thlengin a zir a, tichuan February thlatir, 1968-ah High School kal turin a nu leh pa in Shillong lamah an tir liam ta a ni.

 Zira Hnamte hi Mizo H/S (Madanriting) ah a kal hmasaber a, Govt. H/S (Jawai) ah a insawn leh a, Mizo Modern High School (Nongrim) ah a insawn leh a, tha taka matric zovin Shillong Govt. College-ah PU Science a zo leh a, Doctor zir tura a inbuatsaih mek laiin engemaw rokhawlhna avangin doctor erawh a zir ta lo a ni.

 Mipui hmaa a inlan hmasak ber chu High School a kal laiin a ni a, Bass perh chungin High School farewell function-ah a zai a, kum 1974 Shillong Thalfavang Kut ah solo intihsiakah pahnihna a ni a. All India Radio Guwahati - Shillong ah  thuneituten hla record turin an sawm nghal a. Kum 1975 kum tir lamah  hla pakua lai a thun a, heng a hla thun zinga Davy - Sanglura phuah “Palai leng Gypsy” tih leh amah Zira Hnamte phuah “Khiangawi nuthai” tih te chuan zoram dung leh vang hi Guwahati - Shillong Radio Station atangin a rawn nghawrnghing hneh hle a ni.

 Kum 1977-ah AIR Aizawl Station-ah hla mawi tak tak a han thun leh a, chung zinga hla thenkhat, “Lenrual an kim ta lo” Zirsangzela phuah “Romei” ama phuah, leh L.T. Muana Khiangte phuah “Thiante” tih hlate chuan Zira Hnamte boruak a ti lian zual hle mai a. Zoram khawtinah thalaiten Zira Hnamte hla an luan liampui ta vek mai a ni ber, an tia lawm!!! Zoram tlangram mawi tak maia, siktui thiang luanna Zokhaw nuam tak taka thalaite chuan, Feh kawng kalnaah te, luhka tlangah te, thing phurhnaah te, ramvahnaah te, khawlai dung leh khaw dai velah te an kuk pui rawih rawih mai thin a ni an tia lawm. Zira Hnamte hian Music Instrument chi hrang hrang, Ukulele, Harmonium, Mouth Organ (lemlawi), Accordion, Guiter te a thiam vek a, Hawain Guiter a play thiam bawk a ni.

 Kum 1981 kuma AIR Aizawl Station a a hla thun, “Puan ang an chul zota” tih hla tihchhuah a han ni ngat phei kha chu Mizo Lengzem hla hi Zira Hnamte aw nen hian a inhmeh bek reng reng tia ngaihdan neih phah tlat te pawh an awm zunia!!! “Puan ang an chul zota” tih hla hi kum 1968 a Zira Hnamte u chiah, Lalthangliana Hnamte in a phuah a ni a. Hemi kum vek hian Lalsangzuali Sailo hian Guwahati Shillong Station-ah a lo thun tawh nghe nghe a ni.

 Hlaphuah thiam Lalthangliana Hnamte hian Shillonga lehkha a zir laiin rampum nghawrnghing dawt tham hla tha tak tak a phuah hnem hle a. Mizo Hmeichhia te zinga zaithiam leh Hlaphuahtu ropui, thuziak thiam hmingthang ni bawk Lalsangzuali Sailo hla lar hmasa ho zingah khan Lalthangliaan Hnamte hla a tam ber a ni. Mizoram Baptist Kohhran Pastor zingah pawh mite hriat hlawh ber pawl tling phak, hlaphuah thiam hmingthang Pastor Lalthangliana Hnamte hi a hlaphuah dan phung leh a thluk siam dan kalphung atang hian mi lungleng ve thei tak a ni tih chu a hriat reng mai. Hla thluk changkang tak leh sak nuam, inla lawn nalh em em ni bawk si, a hla thu hman leh hla thu tuahrem dan phung tha bawk si, “si” hlir “si” hlir ani ber mai.

 Zira Hnamte te unau, mipa pasarih zinga parukte hi chuan a hun laia hla lar tlingphak an phuah vek a, Mipa zinga a naupang ber Lalrinkima (Senior Engineer PWD) erawh hi chuan a phuah ve lem lova, amaherawhchu Rimawi ngaina tak a ni ve thova, a u Zira Hnamte in AIR Aizawl Station a hla a kung chang te hian AIR Studio-ah Bass guiter a lo perh sak ve fo thin a ni.

 “Puan ang an chul zota” tih hla mawi dangdai tak mai leh lungtileng tak mai phuahtu Pastor Lalthangliana hian Guwahati-Shillong Radio Station-ah Shillong a lehkha a zir laiin hla a lo record nual tawh a, Guwahati-Shillong Station chuan Johny Lalthangliana Hnamte leh a pawlte tia hriatlar thin a lo ni thin nghe nghe bawk.

 Awle, a tawp i khar leh tawh mai ang, a hmawrbawk nan “Puan ang an chul zota” tih hla thu mawi leh lungtileng, lungtirun ngeih ngawih tak mai hi i han chhawp chhuak leh teh ang u.

 Tunhnaiah hian HC Sanglura hian a rawn sa thar ve leh a. A tempo hi a timuang delh dulh mah mah a, tin, a sa ngiai ngiai mah mah deuh bawk a, A Fanghma chhip thlawh zai vawn vawn mah mah deuh a.Tin, Zira Hnamte anga hmeichhe aw ngaihnobei tak mai lo second voice tu a nei ve lo bawk a, chu chuan a nih tur ang a ti nilo deuh niin a lang. Zira Hnamte saka mawi taka hmeichhia lo second voice-tu ang kha ti tel ve lem lovin, a mal zai ngiai ngiai a. Anih tur ang hi a phawk pha lo deuh a ni. Zira Hnamte sak dan style, country music diktak huanga telh tur tih chiang ngawih ngawih hi a lo mawi ber mai, HC Lalsanglura hi chuan a sa nasa mah mah deuh, a zai nasa mah mah deuh niin a lang.

PUAN ANG AN CHUL ZOTA

Phuahtu : Lalthangliana Hnamte
Satu  : Lalsangzuali Sailo
    Zira Hnamte
    HC Lalsanglura

1. Suihlung dam ni awm maw,
 Parte kan hlimlaini ten;
 Zamual pui an liam zota,
 Tawng leh hian ka mawi si lo.
 Awimaw kan hlimlainite,
 Hlimten kan lenlai nite;
 Thal khua romei iang hianin,
 Puan ang an chul zo ta.
2. Lenkawl turni lo eng,
 Nang ngaih tizual tur reng an;
 Kei zawng i zun ngai hianin,
 Tuantul reng ka dawn thei lo.

3. Lungrun vawikhat lo len,
 Dar ang intawng leh ila;
 Hmangaih thu di hril dunin,
 Runhmun len zai i rel ang.

CHHINGKHUAL DI


      Ziaktu: C. Lalṭhazuala,
Columnist, www.tleirawl.in

Zaithiam chhuak thar Israel Lalbiakrema’n a vawrh lar thar Chhingkhual Di, Butta of Vulmawi hla hian i han inkawm ho leh teh ang u.

 Kum 1977 atanga Zo hnahthlak hnam chi hrang hrangte chenna ram, Mizoram chhung leh pawn lam thlenga zo rimawi thlipui namen lova rawn tleh tirtu, Tiau ral, chhaktiang kawlrawna zo hnahthlak khawpui leh duhlian tawng hman uarna khawpui “Tahan” atanga rawn indin chhuak, rock group ropui VULMAWI kha rual u deuh zawk te chuan an la theihnghilh hauh lovang le.! An lar vanglai tak maia mizoram khawpui hrang hrang fang kual a concert tour an han nei zet mai kha zawng kha tih hunlai boruak chhimpha mizoram thalai te tan kha chuan ti ti dang hi a leng mawlh lo a ni ber mai.

  Mizo rock group ropui leh Zo rimawi kalphung ti hausa a thlakthleng dawr tu ang hial a thil chikmi ten an ngaih hial, rimawikhawvela zofa te bung thar keu tirtu ang hial a an ngaih tlat rock group leh hlawhtling Vulmawi lead guiterist Butta hlaphuah, tun thlenga miten an tuipui reng leh hla chuai theilo, artist tharlam zawk ten an rawn sakthar leh thin, hla lung tileng leh belhchian dawl “Chhingkhual Di” tih hla hi a hahuk kai atangin i han khel chho dawn teh ang.

 “Chhingkhual Di” tih hla hi Vulmawi audio album pahnihna ‘Parmawi rimtui’ tih ah khan telh ve a ni a, a phuahtu Butta ngei hian lungrunthlak deuh in a sa bawk. Butta aw hi a mipa aw hliah hliah, aw lian lam deuh leh a mawi tawk chauh a tham ‘Gravel Voice’  in a pawlh a ni a. Hei tak hian a pianpui aw hi a ti cial in , a ti unique hle bawk a ni.

 Zo hnahthlak rock group ropui Vulmawi ah khan lead guiterist a ni
a, Vulmawi ho album hrang hrang a a kutthlak mawi zia leh hla chi hrang hrang leh thluk kalphung chi hrang hrang nena inhmeh leh inchawih em em tura rimawi angaihtuahchhuah thiam zia leh hla cheimawi lehzual tura a hun taka guiter solo a duan chhuah thiam zia te kha kum sawmhnih hnu daih a han ngaihthlak nawn leh thin pawh hian a thing thei thawtlo a ni lawm ni..?

 Vulmawiho music thing theilo tak maite hi kum tam tak her liam tawha Elvis Presley-a music te leh Liverpol pum chhuak  The Beatles ho music te, tun thlenga an la thing thei tlat lo mai leh khawvel mipuiin kan la hlut em em reng mai nen hian tehkhin fo loh theih loh a ni tlat..! Chhaktiang kawlrawn Zohnahthlak khawpui Tahan atanga tunhnai maia rawn invawrh lar thar T-Melody ho pawh khan anmahni irawm chhuak aimahin Vulmawi ho hla an rawn vawrh nasa zawk niin a lang.

 “Chhingkhual Di” tih hla hi a phuahtu ngei hian mawi dangdai taka sain, |iau ral lama Zo hnahthlak hnam chi hrang hrangte chenna khawvel bakah Mizo hnahthlakte inpui ber anga kan ngaih Mizoram mai pawh nilo, kan chhehvel state \henkhat, Manipur leh Tripura te, Halflong tlangdung lama Zo hnahthlak hnam hrang hrangte chenna bial te nen lam he hla hmang hian Butta hian rimawi ruai kum 20 vel zet kaltawh khan Zofate a lo thehpui tawh thin a ni.

 Tin, he hla vek hi 90’s laihawl vela mizoram rock group lar tak “Tribal Power” frontman Op-a khan a album hnuhnung ber ah khan unpluged ang chi deuhvin mawi dan chi dangin a rawn tharthawh ve leh bawk a, amaherawhchu Butta sak, a original version kha thinlung phek ah a lo inziah chian tawh deuh vang nge ni a sa tu hmasa ber leh a phuahtu ni bawkin a sak hi chu a fuh ber tho lo maw.? Op-a sak dan hi chu,  a Valambawk thlawk thluk duai duai deuh in a lang. Original version a music beat/vuak an tih chhawknghawlh dan leh a bar puia an han tihkat deuh auh auh piah lama mil chiah a drums dar ri leh snares lo ri vei chhek chhekte kha a mawi dangdai ve hrim hrim bawk. Bass guiter thum felfai kuk, ri chang deuh khul maia Thawngnova perhkhuang lo hlap rik dan thleng khan a mawi danglam ve hrim hrim bawk.

 Vulmawi album ‘Parmawi rimtui’ tiparmawi tu “Chhingkhual Di” hi Oasis recording studio-a record a ni a. Butta’n thum tham thawp deuh sat maia a sak ngei hi a ziaktu hi chuan la fuh berin ka hria.

 A hla lo pianchhuah dan hi thawnthu ngaihnawm tak a tling awm e. Kum 1978 kum tir te khan Butta hi Tahan khawpui atangin Aizawl khawpui lamah a rawn zin a, Aiawla a thian pakhat chuan Pathian rawngbawlna lama a hmelhriat leh thawhpui inah a va lenpui a, hemi tuma an va lenna veng hi Chanmari veng a ni. A thianpa nena an va leng hian Lengzem hla tha leh lungkuai ngeihngawih phuahna tham chhingkhual di a va tawng ta a ni.

 Butta leh a thianpain inchhung an han lut a, thuthmun an han rem fel hnu chuan an len chhan ni miahlo, nula eirawng lo bawl a, lo buai mek chuan Butta mit chu a la ta hle mai a. Chu nula sakruang leh pianphung chu Butta’n a sawi dan ngei, a ngial a nganin i han tarlang teh ang. “Nula tawk tak, vun ngo, hmai bial lam deuh, mitmeng lian fiah kak mai, sa tha lam deuh mah mah, sam dum hlap mai leh Mizo nulaah chuan hnar ngul mawi taka sawi ngam tur, zahzum hmel tak si a ni”
 Chu nula chu a han mitsir ru thin a, a mimeng vam ham maite chu mawi a tiruin van Angel mitmeng ang mai ni te hian a hria a. Chu nula mit la tak mai chuan thingpuite chu a rawn lum sak a, mahse, an va len chhan ber a nih miau si loh avangin tawngkam khat mahin an in be lo niin he hla phuahtu hian a sawi bawk.

 Hemi tuma an inhmu hi an inhmuh hmasak ber leh inhmuh hnuhnun ber a nih tak thu sawi chhuakin, chhaktiang ram dai kawlva lenchhama haw chhoh a ngaih leh miau avangin he nula hmu leh tur hian hun a nei remchang thei tawh silo, tawngkam khat pawha a biak pawh hman loh, chhingkhual lenmawi chu a mitthla ah a cham zui ta reng mai si a. Ngaihtuahna pawh avak thui duh ngawt ang..! Tichuan, kum 1978 February thla velah he hla mawi tak mai hi a lo piang chhuak ta phawng mai anih chu.

 He nula Butta’n a va tawnna run hi tuna Dr Selbuanga te building (Chanmari) thler phei vel hi a ni a, heng hunlai hian heng lai kawtthlerah hian concrete building a la awm mang lo niin Butta hian a sawi. He chhingkhual di a va tawn na run pawh hi Assam type in, a chhawnga sak a ni a, chhingkhual lenmawiite chu a chhawng hnuai zawk luah an nih avangin Zo khaw lam mi, chu inluahtu an chhungte rawn puibawm tura awm ve a nih a rin thu Butta hian a sawi.

 Vulmawi album ‘Parmawi rimtui’ tih kha han ngaithla nawn leh i la, a phuahtu ngeiin a sak mawi mai bakah Thawngnova bass guiter perh spectrum-a thai tih hriat nhawih ngawih, thum chang khal mai leh kha hla thluk kal raih mai, chhawknghawlh deuh nghat nghat bawk si mil tak leh chawih em ema Zothana chhepchher lo khawn rik chhek chhekte mawlh mai khan beng a va han fah tak em.!

 A guiter solo mawlh mai kha, ‘daw’ hniam atnga ‘daw’ sanga tingtang hrui han tawlh chho fan rawih rawih mai leh a timawi zual tura guiter effect “fast” a han hram rawih rawih mai te, effect nena tangruala guiter ri tih danglam ri teng mawi dangdai tak, zawhte nu hur ngiau ang maia a han ngiau tir vang vang maite leh guiter hrui leh zel lungleng zet maia khan Butta creativity thatzia a pholang chiang ngawt mai.

 Guiterist ropui, hla phuah thiam leh lemziak thiam hmingthang, Vulmawi lead guitarist Butta hi a hming pum chu Lalbuta a ni a, a pa hi Vaphai khaw bul chiah, Burma ram chhung Chawngawih khaw lal a ni a, kum 1952 May 26 khan lo piangin, a hringtu nu chu Bualtuahkimi a ni. A nu leh pa hi zai ngaina tak an ni a, a nu phei chu a hunlaia zaithiam lar a ni ve nghe nghe. Vulmawi anga an indin hma hian Zodi lead guiterist hmasa ber T Zorampela nen pawh hian Ainawn group angin an lo play ho tawh thin bawk. T Zorampela nen hian kum 1972 khan Mandalay khawpuiah album an lo siam tawh bawk a ni. T Zorampela of Zodi te nen an lo play ho zak zak ve tawh thin anih chu.

 Pu Lalbuta te unau hi pakua an ni a, hmeichhia panga leh mipa pali an ni. Lengzem hla lar tak, tunhnaia Lalpanliani of T-Melody in a rawn thlawh lar tak, “Mafase” tih hla mawi tak phuahtu, Vulmawi group member ni bawk, Siama kha Butta nau a ni a, Vulmawi hla mawi leh lar ber berte kha Siam phuah leh sak te anni nual bawk. Nu leh pa, thlahtute atang music ngaina an ni a, Sailo lal ropui Vuttaia dar hmingthang “Selbuang darbu” kha Buta pu hian lo leisakin, tunah hian Buta hian a kawl mek a ni.

 Buta western music lamah ngawt a sang lova, hnam hla leh zai (folk song) lamah a thuk em em bawk a, Darbu hla ringawt pawh hi 20 vel lai a thiam nghe nghe a ni. India President hmingthang, Abdul Kalam a lokal khan Governor chenna, Raj Bhavan-ah darbu tum tura sawm a ni a, tin, Pu Sangchia-te inneih Golden Jubilee-ah a nau Siamate nen Selbuang dar ngei chu tumtir an ni bawk.

 Tunah hian Pu Lalbuta hi Aizawl, Dawrpui vengah khawsain fa pahnih mipa leh hmeichhia an nei a, an fate pawh an nula tlangval tawh a ni. A nupui chu Lalzuiliani niin fanu nula, L.Enpuii leh fapa, rawlthar ni ve tawh Mika Vanlalhriata te nen an chengho mek a ni.

 Buta hian hla lar tak tak leh Zo fate’n kan tuipui em em a phuah nual naa, a hlaphuah hmasak ber, 1972-a a phuah “A kim ngei ang” tih chu mi hriat hlawh tak a ni bik lo. Hla hi a phuah tam lova, 20 pawh a phuah tling lo niin a sawi. Amaherawhchu, a hla phuah chhun te erawh mite’n an ngainain an tuipui thei hle a ni.

 Burma rock group lar em em “Iron Cross” lead guiterist Chhit-Shan-Maw-a pu, tunhma deuhva Burma guiterist lar tak Shaw-Bwe-Hmu te nen pawh inthian tha tak an nih bakah Burma guiterist lar leh zaithiam ni bawk Newin-a nen Mandalay-a lehkha a zir laiin Hostel room khatah cheng dun thinin, Newin-a lak atang hian guiter perh lamah hma a sawn phah hle niin Butta hian  a sawi bawk.

 Pu Lalbuta hla rau rau ah pawh “Chhingkhual Di” leh “Ka nuam ve e” tih kher kher hi chu Zofate hian kan tuipuiin kan tlei pui tak zet a nih hi maw.! Hla phuahthiam te hi an hlu a, Pu Buta erawh hi chu hla phuah thiam anih piah lamah Musician a la ni leh zel a. Culture lama miril anih bakah lemziakthiam a la ni leh zel bawk. Zofate zinga hetiang mi hlu an lo piang chhuak ve hian hnam an tiphuisui a, thu leh hla an ti hausa a, an hlut zia hi Zofate’n kan la hre deuh deuh ngei ang.

1. Tawnmang silo van angel ianga hmeltha
 Ka tawng che chhingkhual run an
 Enchim loh I sakhmel mawi
 Ai ang a cham, nghilh a har ngei

 Chhailai ‘D’ tangah beiin
 Then loh thu Di hril ang che maw
 I parmawi tleidang tawna vul tur
 Tuar I har ngei chhingkhual lenmawi (ngaihzual)

2. Awm ni khama in run lawi nuam mah ila
 Then I tul si, chhingkhual val an
 Biahthu tinkim hlan hmaa
 Sam ang then zawng, hril a hai ngei

3. Kar lam hlain tawnlohni sei mahse
 I thar leh thin chhingkhual mengmawi
 hua rei hian hnem zo ang maw,
 hlimthla mai chan reng hi zawng

Satu: Butta (Vulmawi)
OP-a (Tribal Power)
Israel Lalbiakrema


NUNHLUI ṬAHNA



       Ziaktu:-   C. Lalṭhazuala
Columnist, www.tleirawl.in


Mizo hnahthlak hnam tin mai hian zai kan ngaina hlawm hle mai. Kan tawngte dang hret hret hlawm mahse inlaichinna thuk tak an nei vek a, a inzul deuh pet pet hlawm vek a ni. A bik takin Lusei tawng leh Hmar tawng phei hi chu a inzul nasa bik em em a, Lusei tawng hmangtu Zo hnahthlak hnam tan chuan Hmar hnam tawng chu hriatthiam ve nghal mai theih a ni a, Lusei tawng hmangtute hriat phakah anmahni chungchang tha lo lai sawi emaw, anmahni rel emaw chu thil tih chi leh tih ngam pawh a ni lo. Chutiang taka tawng inlaichin hnai leh inzul chu a ni tlat.

Mizo hnahthlak hnam hrang hrangte hi chutiang taka tawng inlaichinna thuk tak kan neih avang hian hla thu pawh kan intawm nasa em em mai a, chhul khat chhuak kan nih miau avangin kan hla thluk duh zawng leh lunglen zawng pawh a inang tlang hle mai. Kuki hla a ni emaw, Paite hla a ni emaw, Hmar hla a ni emaw, Lai hla a ni emaw, Mara hla pawh ni se kan hla thluk duh zawng leh lunglen zawngte a inan tlan pet pet avang hian heng Zo hnahthlak hnam chi hrang hrangte hian kan hla lar bikte chu kan inhriat pawhsak zung zung mai thin a nih hi. Inbiakpawhna that hma daih, hman lai atang tawhin hei hi thil kalphung leh nihphung a lo ni ve tawh thin hrim hrim a ni.

Sap missionary-ten Mizoram leilung an rawn rah hnu, Zofate zinga Kristian thahnem tak an awm tawh hnu-ah, Mizoram dung leh vang chu thu leh hla lama harh tharna thlipuiin a nuai chiam mai a, chu chu Puma zai thlipui a ni.

Sailo lal tam takinan phurpui em em mai a, chung Sailo lal zinga hming langasar ber chu Zawngin lal Lalzika Sailo a ni. Heti taka Zoram dung leh vanga Puma zai thlipui a lo tleh chiam mai kha a tobul leh a bulthut chu Hmar hnam thu leh hla a ni a, Lusei hovin Hmar ho hla sak an hriat chu Lusei tawnga phuah chhawngin mak tak maiin miten an tuipui ta em em mai a, a thlipui a tleh nasat vanglai phei chuan Sailo lal leh an mualkil upa tam takin ran thawhin awmni an kham a, Puma zai hla sain an zaikhawm tlut tlut mai thin a ni.

Hmar hnam thu leh hlain Zo hnahthlakte thu leh hla kalkawngah pawimawhna thuk tak a lo nei tawh thin tihna a ni ber ang chu.

Puma zai, Hmar hnamten Zofate thu leh hla tihhmasawn nana an rawn chhawp chhuah tawh hnu, khawthlang ho rimawi khawvel mila, kan thu leh hla leh kan ‘Zo Rimawi’ te kan herh rem ve tak hnu-ah pawh Zo hnahthlak hnam zawng zawng huap kim thei vek, ram pum nghawr nghing thei mimal zai thiam leh hla phuah thiam an rawn thawh chhuak zauh zauh reng a, chung zinga sawi hmaih hauh loh tur chu Edward TC. Hrangate hi a ni ngei ang.

Hmar hnam zingah chuan Edward TC. Hrangate hre lo an vang ngawt ang le. Edward TC. Hrangate hi All India Radio, Imphal-a radio artist lar tak niin tunah chuan hranghlui chan a lo chang ve ta. Edward TC. Hrangate hian Sun magazine bul tumin audio album (Hmar version) paruk vel lai a lo tichhuak tawh a, heng album-te hi Bombay/Mumbai-a record an ni hlawm a ni. Tunah hian nupui fanau neiin Lower Lamka, Churachandpur, Manipur-ah a awm mek a ni.

Edward TC. Hrangate hla phuah ‘Nun Hlui |ahna’ tih hla hi a phuahtu ngei hian Imphal Radio Station-ah thunin, All India Radio, Imphal kaltlang hian Hmar hnam zingah chuan a lo luan liampui fe tawh a, Hmar hnam zinga a rawn larpui hle hnu-ah, a phuahtu vek hian All India Radio, Aizawl Station-ah, Hmar programme bikah, Hmar version bawkin a rawn thun leh a, hemi tum hian hla phuah thiam hmingthang leh radio artist ni bawk, hetih hun laia programme executive ni mek, Zirsangzela Hnamte-in a lo record nghe nghe a ni.

‘Nun Hlui |ahna’ tih hla hi Lusei tawnga letlingtu chu Samuel Z. Hrangate a ni a, ani hi he hla phuahtu Edward TC. Hrangate-te nen thlahtu thuhmun niin, Edward-a pute leh Samuel-a pate hi unau piang hmun an ni a, pianpui mizia pawh la inhre tawn phak vek an ni ngei ang. Chu tak chu he hla, a nihna ang taka letling a phawk chhuak pha thei tur pawh hian a tangkai viau ngei ang.

Samuel Z. Hrangate-in thiam taka Lusei tawnga a leh hnu rei lo te-ah radio artist lar ber pawl leh Aizawl Radio Station-a senior announcer ni bawk, Lalhungchhungi Pachuau chuan he hla hi Aizawl Radio Station-ah thun nghalin, tihchhuah (broadcast) a nih atanga rei lo te-ah Mizoram dung leh vang a deng chhuak nghal a. Hla thlan programme-ah a serh zinga a mei ang mai a rawn ni chho nghal phat mai a, naupang, thalai leh pitar putar thlenga duh rawn a rawn ni chho ta a. Mizo rilrem zawng tak hla a nih miau avangin he khawvela Mizo hnam a awm chhung chu he hla hi kan vawng nung reng tawh ngei ang.

He hla phuahtu Edward TC. Hrangate hi kum 1961-ah Churachandpur khawpuiah Pu Vanselvung leh Pi Lalneihtling-te inkarah a lo piang a, unau pianpui mipa pathum leh hmei-chhe pahnih a nei a, amah hi a milai tak a ni.

‘Nun Hlui |ahna’ tih hla hi Delhi-a lehkha a zir laia a phuah a ni a, a phuahna hmun chu A.K. Puram, Section-3373, Delhi-ah a ni.

A phuahtuin a sawi danin he hla hi tul tih vanga phuah a ni mah mah zawk a, “Zaimi mi lungleng tan chuan nun hlui liam hnu ngaih loh thu chu a awm lo va; amaherawhchu, he hla ka phuah dawn a ka rilrua lian ber chu vantlang inkhawmna leh puipunna hmuna sak chi leh sak tur bik, tuma pawi sawi si lo hla hi phuah tul tihna ka nei lian em em a. Thil awlsam tak pawh a ni lem lo va, kum thum lai he hla hi siam turin hun ka pe nghe nghe a ni,” tiin a sawi a ni.

All India Aizawl Station-ah ‘Nun Hlui |ahna’ (Lusei version) chu record a lo ni ta a, he hla, Lalhungchhungi Pachuau sak record-tu chu a satu Lalhungchhungi pasal, hla phuahtu ropui leh zai thiam lar ni bawk Zirsangzela Hnamte a ni.

All India Radio Aizawl Station kaltlanga ‘Lusei version’ a Lalhungchhungi Pachau in Zoram dung leh vanga a theh darh hnu kum 6 vel a lo her a, amah vek hian audio album ‘Nun Hlui |ahna’ tih ngei mai chuan a han chhu zui nghal a. Hemi hnu phei hi chuan, radio hla thlan ringawt kaltlanga miten an lo luan liampui thin kha, mahni in lamah ngei, an duh duh hunah an lo ngaithla thei ta a ni.

Lalhungchhungi Pachuau in radio-a a rawn sak lar tak, he hla mawi dangdai tak mai remtu musician-te hi an fakawm hliah hliah a ni. Guitarist Lalngaizualan, a bul tanna (introduction music) atana guitar solo lungtileng deuh mai nena bul a han tan phat mai hi he hla timawi zualtu chu a ni. Lalngaizuala hi MALTA guitarist niin modelling lamah pawh a tui hle a ni tih a lanna chu, MALTA music video ‘Hrangkekuali Zun’ tih hla an sak tuma nula Hrangkekuali lema chang kha an lead guitarist Lalngaizuala hi zu nia! Ani hi ‘Nun Hlui |ahna’ hla rawn larna ber rimawi remnaa a sul sutu ber a ni.

Lalhungchhungi Pachuau audio album ‘Nun Hlui |ahna’ tiha a music track hi chu a thawl mah mah deuh va, guitar an perh lut lo leh nghal a, a dik tak chuan ‘Nun Hlui |ahna’ tih hlaah kher kher hi chuan he audio album-a remna music hian ‘radio version’ kha a tluk lo hle a ni.

Kum 2001-ah Lalhungchhungi Pachuau hian Aizawl Doordarshan Kendra-ah, a audio album-a music track-te chu hmang nghalin a han thun a, Doordarshan Kendra-ah pawh hla thlan hlawh ber zingah a lang nghal a, tun thlengin Doordarshan Kendra-ah hla thlan hlawh berte zinga mi a la ni ta fan a nih hi.

Awle, a hma lama kan sawi tak ang khan, Hmar hla thluk kalphung dangdai tak ‘Puma zai’ hla khan kum eng emaw zat kal tawh-ah khan Zoram khawvel hi a lo nghawr nghing dur dur tawh a. ‘Nun Hlui |ahna’ tih hla, Hmar hla thluk, Hmar pa Edward TC. Hrangate phuah leh thluk siam, a unaupa Samuel Z. Hrangate-in Lusei tawnga a lehlin, he hla mawi dangdai tak, ril bawk si hi hman laia Puma zai boruak leh thlarau ken tel ang em em kha chu phak chiah lo mahse, Puma zai thlipui tleh hnua Hmar pa kutchhuak, thu leh hla lama Zoram khawvel nghawr nghing nasa ber a ni hial ang.  ###

PUAN ANG AN CHUL ZO TA



Ziaktu: C. Lalthazuala
Columnist, www.tleirawl.in

 1970 chawhnu lam atanga Zorimawi khawvela rawn zuanglut, Zorimawi lipui a rawn liluh tan phat atanga thawm rawn nei nghal hluah, a pianpui aw mawi dangdai riau avang leh a hla sak tur a thlan thiam em avanga zorimawi chanchina a lailum luah reng tawh tur, zaithiam vang leh aw mawi bik avanga mite hriat hlawh ni ringawt lo, hlaphuah thiam avanga hriathlawh reng tawh tur leh zorimawi tih hmasawn zelna tur atana tha leh zung leh ngaihtuahna nasa taka seng thintu ni bawk Zira Hnamte (Zirkunga) hringnun khawvel hi a ngaihnawm dangdai viau a nia!!! Khawvel mihring chanchinah hian mi bik kan tih thinte hian chanchin ngaihnawm tak an nei thin reng a ni.

 “Rimawi Genre” hrang hrang a awm a, chung Rimawi kalphung chi hrang hrang zingah chuan kan duh zawng bik leh ngainat zawng bik a inang lo hlawm viau ang. Zira Hnamte pawh hi United State a piang leh seilian chu nise “Country Music” huangah an dah ngei a rinawm. America rama Country Music kalphung leh kan zolunglen rimawi kalphung hi a inlaichin hnai hle niin a lang. “Zo lunglen” Leikapui zai kan tih bawk huang chhung atanga hmingchher tak tak kan zaimite pawh hi an zaidan kalphung hrim hrim han zir chian deuh hian rimawi thlarau an in chan san hleih hlawm hle niin a hriat a, sap missionary ten kristiana min inlehtir vek hnuah kan rimawi kalphung a lo inthlak ta daih a, Tuipuiral ho music “Western Music” chu ke nghahchhanah kan hmang ta si a, kan hlate rem nan tuipuiral ho rimawi hmanraw hrang hrang - Guiter, Keyboard, Drumset, Violin, Phaiphuleng, Ukulele te kan hmang uar ta zawk a, chutiang a zorimawi lo inthlakthlengna chuan a bulthut leh ke nghah chhan “Western Music” hi ngaihtuah lo thei lovah min siam tlat avangin kan ngaihtuahin kan zir tur pawh a ni a. Amaherawhchu Mizo lunglenna nen tuahrem kan zir a ngai a, chutianga tuahrem thiam apiangte chu Zorimawi huangah chuan an hlawhtling zel dawn a ni.

 Bollywood Film Industry tana hlaphuah sak thintu vai hlaphuahthiam te leh an musiciante hi an fakawm ngawt mai. Western Music leh Indian Music a tawk chauha hman tawn ve ve dan an thiam hle mai a. Bollywood film hla lar tak tak te hian Indian culture leh music te khawvelah a tlangau pui mek a nih hi. Kum 1970 leh 1989 inkar, kum 19 hun chhung kan Mizo zaithiamte leh Hlaphuah thiamte kha an fakawm em em a, tuipuiral rimawi leh mizo culture an tuahrem thiam em em bawk a. Heng hun lai hi saphla thluk lachhawng hauh lova, mizo hla, a thluk pawh mizo pa ngeiin mahni irawm ngeia a siamchhuah, mawi tak tak leh changkang tak tak a rawn pianchhuah nasat lai ber pawh a ni hial awm e.

 Mizote lunglenna “Mizo Sentiment” thlawh bosan chuang si lova, hla phuahthiam leh zaithiam hlathluk siam thiam nibawk Zira Hnamte hi 1970 chawhnu lam leh 1980 chawhma lam, All India Ration Aizawl chauh Rimawi ngaihthlakna tur zofaten kan la neih laia AIR Aizawl kaltlanga Radio Artist lar ber bera Hnamte hnam an tam ber lai, “Hnamte Era” “Hnamte Beat” tih tawngkauchheh alo pianchhuah hial nachhanah pawh, Hnamte zaithiam zinga an khaipa ber a ni a. Hnamte era leh tawngkauchheh lo pianchhuah tirtu Radio Artist lar ber berte chu Zira Hnamte, Zirsangzela Hnamte, Sangliana Hnamte, Vanneia Hnamte, Ramhluna Hnamte, Zolawra Hnamte leh a pawlte, Remliani Hnamte te anni.

 Mizo mipa zaithiam, 1970 hnu lama rawn lar chho leh hriathlawh ho zingah rau rau pawh Zira Hnamte hi a hun lai na na na chuan a lar vet vet thin hle a, Radio Artist thawmna leh huhang ngah ber pawl a nih piah lamah Hlaphuah a thiam em em lehzel a, hla 70 vel zet a phuah tawh a, a hlaphuah tam tak erawh, fakna hla a phuah, nikhat August1983-a a lo pianthar tak hnua “Fakna hla” a phuahte anni thung. All India Radio Aizawlah hian hla 160 vel zet a thun tawh nghe nghe a, Amaherawhchu hei hi Shillonga lehkha a zirlaia, Guwahati Shillong Radio Station-a a lo thun twah tenen chhiar telin a ni.

 Zaithiam hmingthang leh hlaphuahtu ropui Zira Hnamte, Zorimawi leh Western music tuahrem thiam lama mi chungchuang tak mai hi Sap Missionary Mrs Chapman (Pi Zirtiri) hmeichhe naupang enkawl, fahrah naupang lehkhathiam thei zet mai, a naupan lai atanga lehkha a thiam theih em avanga Pi Zirtiri’n Zirtirtu tura a enkawl, a lo nulat veleha khaw hrang hranga hmeichhe naupang school bik din tura a tirhchhuah thin, Chalchani fapa, upat dan indawt a pathumna a ni a, u mipa pahnih, Mizorama hla lar ber ber phuahtu nibawk, Remsanga Hnamte leh Lalthangliana Hnamte a nei a ni. Zira Hnamte te unau hi pakua an ni a, mipa 7 leh hmeichhia 2 an ni a, Zira Hnamte pa Hrangkaia hian fabik hmeichhia a lo nei a. Tichuan Hrangkaia fate zingah chuan a upat dan indawtin Zira Hnamte hi palina chiah a nih chu.

 Zira Hnamte hi ni 23 April 1951 ah Darzo khua, Lunglei District-ah a lo pianga, hetihlai hian Chalchani hi Mrs Chapman, Pi Zirtiri thu anga zirna sikul dina Darzo khuaa awm lai tak a ni a. Zira Hnamte pian hnu reiloteah Chalchani chu a hmalawka a lo awm tawhna Thingsai khaw nuam leh thengthaw veh vawh lamah chuan Pi Zirtiri chuan a dahchho leh ta a. Zira Hnamte hian Thingsai khuaah hian Middle School thlengin a zir a, tichuan February thlatir, 1968-ah High School kal turin a nu leh pa in Shillong lamah an tir liam ta a ni.

 Zira Hnamte hi Mizo H/S (Madanriting) ah a kal hmasaber a, Govt. H/S (Jawai) ah a insawn leh a, Mizo Modern High School (Nongrim) ah a insawn leh a, tha taka matric zovin Shillong Govt. College-ah PU Science a zo leh a, Doctor zir tura a inbuatsaih mek laiin engemaw rokhawlhna avangin doctor erawh a zir ta lo a ni.

 Mipui hmaa a inlan hmasak ber chu High School a kal laiin a ni a, Bass perh chungin High School farewell function-ah a zai a, kum 1974 Shillong Thalfavang Kut ah solo intihsiakah pahnihna a ni a. All India Radio Guwahati - Shillong ah  thuneituten hla record turin an sawm nghal a. Kum 1975 kum tir lamah  hla pakua lai a thun a, heng a hla thun zinga Davy - Sanglura phuah “Palai leng Gypsy” tih leh amah Zira Hnamte phuah “Khiangawi nuthai” tih te chuan zoram dung leh vang hi Guwahati - Shillong Radio Station atangin a rawn nghawrnghing hneh hle a ni.

 Kum 1977-ah AIR Aizawl Station-ah hla mawi tak tak a han thun leh a, chung zinga hla thenkhat, “Lenrual an kim ta lo” Zirsangzela phuah “Romei” ama phuah, leh L.T. Muana Khiangte phuah “Thiante” tih hlate chuan Zira Hnamte boruak a ti lian zual hle mai a. Zoram khawtinah thalaiten Zira Hnamte hla an luan liampui ta vek mai a ni ber, an tia lawm!!! Zoram tlangram mawi tak maia, siktui thiang luanna Zokhaw nuam tak taka thalaite chuan, Feh kawng kalnaah te, luhka tlangah te, thing phurhnaah te, ramvahnaah te, khawlai dung leh khaw dai velah te an kuk pui rawih rawih mai thin a ni an tia lawm. Zira Hnamte hian Music Instrument chi hrang hrang, Ukulele, Harmonium, Mouth Organ (lemlawi), Accordion, Guiter te a thiam vek a, Hawain Guiter a play thiam bawk a ni.

 Kum 1981 kuma AIR Aizawl Station a a hla thun, “Puan ang an chul zota” tih hla tihchhuah a han ni ngat phei kha chu Mizo Lengzem hla hi Zira Hnamte aw nen hian a inhmeh bek reng reng tia ngaihdan neih phah tlat te pawh an awm zunia!!! “Puan ang an chul zota” tih hla hi kum 1968 a Zira Hnamte u chiah, Lalthangliana Hnamte in a phuah a ni a. Hemi kum vek hian Lalsangzuali Sailo hian Guwahati Shillong Station-ah a lo thun tawh nghe nghe a ni.

 Hlaphuah thiam Lalthangliana Hnamte hian Shillonga lehkha a zir laiin rampum nghawrnghing dawt tham hla tha tak tak a phuah hnem hle a. Mizo Hmeichhia te zinga zaithiam leh Hlaphuahtu ropui, thuziak thiam hmingthang ni bawk Lalsangzuali Sailo hla lar hmasa ho zingah khan Lalthangliaan Hnamte hla a tam ber a ni. Mizoram Baptist Kohhran Pastor zingah pawh mite hriat hlawh ber pawl tling phak, hlaphuah thiam hmingthang Pastor Lalthangliana Hnamte hi a hlaphuah dan phung leh a thluk siam dan kalphung atang hian mi lungleng ve thei tak a ni tih chu a hriat reng mai. Hla thluk changkang tak leh sak nuam, inla lawn nalh em em ni bawk si, a hla thu hman leh hla thu tuahrem dan phung tha bawk si, “si” hlir “si” hlir ani ber mai.

 Zira Hnamte te unau, mipa pasarih zinga parukte hi chuan a hun laia hla lar tlingphak an phuah vek a, Mipa zinga a naupang ber Lalrinkima (Senior Engineer PWD) erawh hi chuan a phuah ve lem lova, amaherawhchu Rimawi ngaina tak a ni ve thova, a u Zira Hnamte in AIR Aizawl Station a hla a kung chang te hian AIR Studio-ah Bass guiter a lo perh sak ve fo thin a ni.

 “Puan ang an chul zota” tih hla mawi dangdai tak mai leh lungtileng tak mai phuahtu Pastor Lalthangliana hian Guwahati-Shillong Radio Station-ah Shillong a lehkha a zir laiin hla a lo record nual tawh a, Guwahati-Shillong Station chuan Johny Lalthangliana Hnamte leh a pawlte tia hriatlar thin a lo ni thin nghe nghe bawk.

 Awle, a tawp i khar leh tawh mai ang, a hmawrbawk nan “Puan ang an chul zota” tih hla thu mawi leh lungtileng, lungtirun ngeih ngawih tak mai hi i han chhawp chhuak leh teh ang u.

 Tunhnaiah hian HC Sanglura hian a rawn sa thar ve leh a. A tempo hi a timuang delh dulh mah mah a, tin, a sa ngiai ngiai mah mah deuh bawk a, A Fanghma chhip thlawh zai vawn vawn mah mah deuh a.Tin, Zira Hnamte anga hmeichhe aw ngaihnobei tak mai lo second voice tu a nei ve lo bawk a, chu chuan a nih tur ang a ti nilo deuh niin a lang. Zira Hnamte saka mawi taka hmeichhia lo second voice-tu ang kha ti tel ve lem lovin, a mal zai ngiai ngiai a. Anih tur ang hi a phawk pha lo deuh a ni. Zira Hnamte sak dan style, country music diktak huanga telh tur tih chiang ngawih ngawih hi a lo mawi ber mai, HC Lalsanglura hi chuan a sa nasa mah mah deuh, a zai nasa mah mah deuh niin a lang.

PUAN ANG AN CHUL ZOTA

Phuahtu : Lalthangliana Hnamte
Satu  : Lalsangzuali Sailo
    Zira Hnamte
    HC Lalsanglura

1. Suihlung dam ni awm maw,
 Parte kan hlimlaini ten;
 Zamual pui an liam zota,
 Tawng leh hian ka mawi si lo.
 Awimaw kan hlimlainite,
 Hlimten kan lenlai nite;
 Thal khua romei iang hianin,
 Puan ang an chul zo ta.
2. Lenkawl turni lo eng,
 Nang ngaih tizual tur reng an;
 Kei zawng i zun ngai hianin,
 Tuantul reng ka dawn thei lo.

3. Lungrun vawikhat lo len,
 Dar ang intawng leh ila;
 Hmangaih thu di hril dunin,
 Runhmun len zai i rel ang.

TAKE IT TO THE LIMIT ONE MORE TIME


Ziaktu:  C. Lalthazuala
Columnist, www.tleirawl.in


Ka nu Zatluangi hi kum 27 mi lek a nih laiin khawsikpuiin Sateek Khuaah a boral thut mai a. Ka nu in zamual min liamsan lai hian ka pa Vanngura hi Sateek khuaah Pastor in a awm a. Sateek khua hi ka pa pastora aawmna hmasa ber a ni a. Ka nu boral lai hian nausan thlaruk mi chauh ka ni a. Nausen thlaruk mi lek boralsan a nih avang chuan ka nu boralna hian khawtlang a vêl tak meuh meuh a ni. Nu tlawmngai tak takte chuan hnute tui min chhim tir a, nula tlawmngai tak tak ten zan lamah ka pa riahpuiin min paw tlaivar bawk a. Nausen hnute ngêna awrawl tawpa a tap ngawk ngawk mai chuan khawtlang mipui a vel tak meuh a ni tih thu ka puitlin hnu hian Sateek nu feltak pakhatin min hrilh a ni.

Ka nu Zatluangi hian mipa thah fa pathum hring hmanin kei a pathumna chu thla ruk mi ka nihin zamual min liamsan ta a ni. Nausen chumchiap, nu la mamawh ngawih ngawih a boral takah chuan ka nu nu, ka pi Darsiami kutah mawhphurhna a lo awm ta a. Ka pi Darsiami hi pitar la chak tak a ni na a, a naupang chhe tawhlo hle a. Naupang thlaruk mi buaipui tur chuan a chak tawk tawh lo a ni. Ka nu boral hnu reiloteah Sateek khua atang chuan Chhiahtlang lamah min la phei ta a. Chhiahtlang khua hi grouping centre a nih avangin hetih lai vel hian ka pi Darsiami te chhungkua hi an awm a ni. Sailam khawchhuak kan nih avangin ka pa unaute ho zawng zawng pawh an awm vek bawk a.

Hnutetui nena chawm la ngai, chaw tak la pek theihloh  chhun zan zawma naupang hnuntui châka tap reng mai chu ka pi chuan a hahpui hle nin an sawi a. Nausen pawm ve mek chhiahtlang Sailam veng nu fel tak takte chu ka pite inah lokal khawmin an hnutetui hlutak mai chu ui hauh lovin minrawn hnek tir thin a. Mizote hi tlawmngaihna ngah tak hnam kan va ni chiang tak em.

Ka nu boral lai hi thlasik khawvawtin a nang chho zui nghal a. Nausen nu pangtilum nghenga muhil siai siai tur pangtilum nghen tur nei ta si lo chu zanah a mu duh hauh lo mai a. Puak tlaivar zak zak a ngai ta mai si a. Ka pi, pitar hah lutuk chu Chhiahtlang Sailam nulaten an khawngaih em em a, tlawmngaia men tlaivarpuia puak chhawk thinte pawh an awm hial thin a. Mizo khawtlang nun hi chu a va ropui tak em.

Hmanlai thingtlang inah chuan eirawngbawlna hi chhuatlai tak, bang chhaklam hrulah tlema dawhsan deuhin lei chhung pawngin an siam thin a. Chu chu takchhak an ti a, tapchhak laitakah chuan lungthu pathum phunin chu lungthu pathum chu belchhuan nan, eirawngbawl nan an hmang thin a. Tapchhak chu meilum aina ber leh inleng te pawh an kawmna niin, khaw vawh lai phei chuan chu lungthu pathum kara an mei tuah chu an ai a, an thukual thap zel thin a ni.

Nausen mutduh nana ka pi Darsiami'n meilum/chawchhumna thuk hai dura thukdur kapkalaka min pawm chu a hah tawngkhawng ve tawh lutuk chu a muthlu palh ta a, thukdur/meilingah tak chuan a bu deuh dawrh chuan a khup tawn tawn chu a zuk nghat ta chawrh mai a. Kei erawh chu a awmah min pawm bet tlat a. Ka nunna chhanhim nan leh ka sa him nan a khup tawn tawn chu thukdur takah chuan a zuk nghat ta chawrh mai a. Nausen thla sarih mi lek enkawltu ka pi Darsiami chu a khup tawn tawn nasa taka a kan tak duai avang chuan min enkawl thei lovin a silawng ta tlat mai le.

Chhiahtlang Sailam mipuite hian lainat tak tein min lainat a, Biakinah min tawngtaipui a, bawnghnute sawrlai nei zawng zawngin min pe bawk a, nausen pawm lai nei tam takin an hnute tui min chhim tir thin bawk a. Hetih hun lai vel hian mipui vantlang ka tibuai viau niin ka pi hian a damlai in min hrilhfiah a, mahse thil lungchhiatthlak tak a nih avangin a sawi tam duh chuang lo.

Chutia ka pi a sil takah chuan ka pi Darsiamite thenawm chiaha awm ka pa te unau zinga upa ber Lalhuchhinga nupui Lalkhumi chuan min la ve ta thung a, “U Darsiam, ka lo chhawk lawk mai ang che” a ti niin an sawi.

Ka pa Lalhuchhinga nupui ka nu Lalkhumi hi thahrui ngah tak mai leh nu hrisel tak mai, a thahrui ngah avanga khawkhat nu chaka sawi hi a ni ve hrim hrim a. Ka pa Lalhuchhingate leh ka pi te hi inthenawm chiah an lo nih avang leh kei hnuchham enkawl chu ka pa u nupui Lalkhumi mawhphurhna a lo ni ve tho bawk a. Ka pi sil chhunga lo chhawk lailawk tura ka nu Lalkhumin min la ta chu chung khuanuleng ruat a ni ngei ang, hmangaihna vawr tawp nena min chawia, damkhawchhuak tura ka tana a inhlanna kha sakhaw lehkhabu a chuang tlak hial a ni awm e. Khawvel thil awmzia ka hre ve tan teih teih tihlai vela ka nu hmeltha ka tih theihzia kha, inchhunga a vak kual vel mai maite pawh kha a kalna a piangah ka enzui zel thin a ni ber mai.

Sawi tawh ang khan ka nu Lalkhumi chu nu valai tak leh la intha zo tak, thahrui nei tak leh hrisel tha bawk si a nih avangin ka pi kum  upa tawh tak ai chuan zan mei rei leh nau mut duh loh avanga zing dar thum vel atanga khawvar thleng zaka naute sen thlarasih mi chhuatlaia awih kual vel mai mai chuan a taksaah nghawng a nei tehchiam lo a ni ngei ang. Chhun lama nitin hnapui ber lo lama  feh erawh a thulh phah a ngai ve ta a ni.

Zo bawnghnute nen, vai bawnghnute dip (Amul spray) nen min enkawl chho ve ta zel a. Khuanun zah a ngai a, mipui vantlangin ka dam khawchhuah an beisei loh thup laiin ka dam khawchhuak ve ta tlat mai le.

Duat taka min enkawltu ka nu Lalkhumi chu hmangaihna ngah, zaidam, taima leh inpezo tak mi a ni tlat a. Chu hun khirhkhan tak mai chu min paltlangpui thei a ni ber ang. Mizoram buaina in a nghawng Mizoram puma tam manganthlak inchherchhuan chhah lai a ni a. Kum 1970 hnu lamah pawh Mizoram tam manganna chu a la nasa em em reng a. Zoram retheih mangan lai a hmangaihna min hlantute hi Pathian thu zawmtute chu an ni mai dawn lawm mawn le? Hmangaih taka min chawi tleitute kha an va han fakawm tak em!!

Nausen chu a lo thanglian ve hret hret a, chawte fah theih a nih tak hnu phei chuan enkawl a hahdam thlak chho ve hret hret a, sik leh sa a inthlak a, khuate a rawn lum chho ve leh tan ta a. Nausen chu zanlamah puak tlaivar ngai khawpin buaipui a ngai ta lo. A enkawltu Lalkhumi inpekna hi a ropui em em a, heng hunlaia Chhiahtlang Sailam mipui zawng zawng in an hriain an hmu vek a ni. Rambuai nghawng, Mizoram khawsak harsatnain mite rilru a tihhrehawm em em lai, ka hriat ve phak siloh laia duat taka min chawimu thintute inpekna thuk dan tur zia hi ka zuk chhut thui pha thiam bik lo ani, a va ropui tak em.

Mizo  Nu ah chuan nulian leh pian nghet tak ka nu Lalkhumi chuan tlema ka lo leikan, ka bawkkhup theihve tak hnute leh dawm lohva ka thut ve theih tak hnu te chuan ka pi hnenah chuan min dah let leh ta chuang lova, chu nu ropui leh hmangaihnaa khat hmeichhia chu ka pi leh pute chhungkua pawh chuan an ring hliah hliah a ni ngei ang. Inthenawm chiah an ni si a. Nikhua ka han hreve tan ta deuhva, kan thenawma ka pite inah te pawh chuan ka va leng thei ve hial ta mai a. Mahse min awitleitu ka nu Lalkhumi tel lovin khawiahmah ka tla hrang rei thei lova, ka nu ka hmuh dan chu khawvela nu tha ber leh chak ber, hmeltha ber ni hian ka hre ve tlat a. Min kalhlatsan ka phal lova, inchhung dungah pawh ka zui zel a, a bulah ka thla a muang a, zawhna mawl tak tak ka zawt reng bawk a, ka ril a tam a, pangchang takin tap chungin ka ngen a, ka nu chu ka tan a va hlu tak em.

Thenawmte ina thil tul leh pawimaha a kal turte hi ka zui zel mai a, a tello chuan ka thla a muang thei lova. Ka thil duh leh chak zawng tap chungin ka ngen zel bawk a, thenawm khawvengte pawn nu Khumi naupang enkawl dan hi chu a tha lo tawp mai a la duat sual ngei dawn e an ti huai huai thin niin a hunlai hrephak ten tun hnu daihah min hrilh nghe nghe a ni. Nu hnuntui nena chawm loh na na na chu ka sawngnawi em em mai a, naupang cher leh ria tak ni siin ka dul a kiar em em mai thung a. Ka chak loh em avang leh ka derthawn em avangin ka nu hi ka thlahlel ngawih ngawih a. Min tawlhbosan hlek ka phal thei lova. A thing phur turte hian thenawma ka pite inah min dah a tum a, ka duh lova, ka nuar a, ka ngen a, ka tap vak vak thin. Ka nu thing phur a rawn haw leh hma chu ka tlei thei lova, ka tap a, ka piin ka tap thlem bang mahse lungawilohna tur dang ka zawng a, ka pi ka ti mangang thei teh asin. Ka nu ngei pawh khan min kalsan rei phal bik lova, min ngaihtuah ngawih ngawih a, naupang sawngnawi tak ka ni tih a theihnghilh ngai loh avangin a faten khawlaia min hruaichhuah mai mai kha a phal ngai bik hek lo.

Rambuai avanga khaw hrang hrang hruaikhawma awmte chu kum 1972, 1973, 1974, 1975 kum indawt chho velah anmahni khaw lamah an let India Sawrkarin a rawn phalsak leh ta a. Sailam khua Chhiahtlanga hruai khawma awm tlemte 1/3 vel chu Sailam tlang thengthaw nuam tak lamah chuan an let ve leh ta nual a. Mahni khaw hmunhlui lama let leh ho hi “THLAWHBAWK” an ti a. Ka pu te chhungkua leh min enkawltu ka nute chhungkua pawh Sailam Zotlang sang lama let leh pawlah an telve leh ta a. Sailam khaw lama min chhohpui lai hi ka hrechiang ve hman lem lo. Loneia eizawn a ngaih tho avangin grouping centre atanga mahni khaw lama let leh kha tihmakmawh a ni a. Rambuai avanga Mizoram mipuite retheihna kha a rapthlak em em a, loneih tur ram zuana tlatdarh leh thuai kha a tul reng a ni.

Sailam khua chu hmuifang tlangdung tawp, Hmuifang tlangchung hmawrbawkna, Sialsuk khaw chhim lam chiah a awm a ni a. Zo khaw tlangsang tak, boruak thiang nuam veh vawh, a awmna tlang a san em avanga Mizoram chhim leh hmar, chhak leh thlang tawp lan theihna tiin an sawi thin a. Chhura ruallai ngawpui chhah tak takina hual vel leh khaw dai hmun rem leh phul hmun cham nuam tak takin a cheimawi thingtlang khaw hmun nuam leh mawi zet mai hi a ni a, a hual veltu zolentu ngawah te chuan Mizorama sava cheng chitin reng mai hi an awm vek ni ber hian a lang a. Zing nichhuah atanga tlai nitlak thleng hian sava hram chi hrang hrang hriat tur a awm reng a. Zan lama hram chi - chingpirinu leh Riakmaw ten zan lamah min awi thin bawk a ni. Zorama to chi pangpar chitin mai hi an awm ni mai awm tak a ni. Nauban ringawt pawh rawng chi hrang hrang hmuh tur a tan emai.

Sailama min chhohpui hnu reiloteah ka nu tel lovin ka tlahrang ve thei tan ta a. Ka nu Lalkhumi fa naupang ber min chhangtu anga ka neih Vanchuang hi a awm a, a ni hian Sikulah te min hruai ve tan ta a. Mipa naupang huaisen tak a nih avangin min chhan thei em em mai a. Ka u Vanchuanga chu ka thlamuanpui thin teh asin mawle. Ka nu Lalkhumi tel lova thiante kawm ve a, Primary Sikul te ka han rah ve tan laia Sailam thlawhbawk khaw te tak te thlamuanthlak zia leh hlimawm zia te kha ka theihnghilh hun tur chu he khawvel ka chhuahsan hun hi a ni tawh mai ang.

Sikul ban veleh khawdai velah ram vak turin kan tlanchhuak nghal a, ramhnuai thei chi hrang hrang lo reng rengin hun kan hmang a, kan te teng tung thin a, a chang leh dilah ka cheng a, sava veh tur a ramvah chang kan nei bawk a. In bul ban remchanga khawi turin nauban par rawng chi hrang hrangte chu kan lawrkhawm vel fo bawk a. Thingtlang khaw hmun thengthaw nuam tak mai leh boruak thiang nuamtak maia panlai nunkan lo hman dan kha a va lo hlimawm tak em ve aw !!

Kum 27 mi lek nia min boralsan khan min hringtunu dik tak ka nu hi Sateek thlanmual, a khaw chhim lam daia bung lianpui zar hnuaiah phum a ni a. Tuna Sateek khua atang phulpui khaw panna kawng sira bung buk mawi tak zar hlim hnuaiah a thlan pawh a awm nghe nghe a ni.

Ka pate unau zinga upa ber Lalhuchhinga nupui - Lalkhumi hian hmangaihna thuk tak leh lainatna nen min enkawl a, Sailam miten min hrilh dan takah phei chuan a ma hrin ngei a fate ai pawn min hmangaih zawkin min ngaihsak zawk ni a mi reng rengin an ngaih zawk thu an sawi fo thin a ni. Chutiang taka min tuamhlawm avang chuan fahrah dangte hringnun kawng chhukchho leh nun khawharthlak tak nia an sawi leh thawnthu bu hrang hranga an ziak ang tak nun hreawm leh rapthlak hi ka tawng ve lemlo a ni.

Sailam zokhaw mawi takmai chu a hmun nuamin mawi em em mahsela thlawhbawk khaw te tak te angahte chuan lehkha zirna a mumal thei ta tlat lo mai a, a hming chuan private middle sikul te chu a awm ve na a, a mumal tawklo hle mai a. Pawl sarih zirturin Chhiahtlang khuaa ka nu u - ka nu nutapa Upa Lalsiama hnena ka awm a ngai ta a. Sailam khua chu khaw te takte mah nise ka khawvel a ni a. Min thlamuantu ka nu chenna khua a ni a, ka nu bulah ka awmloh chuan ka tan khawvel hian awmzia a nei dawn si lo, engtinnge ka tih tak ang le? kum thuah ka la naupang bawk si, tuin nge min tithlamuang veng veng ta ang le?

Pawl sarih zirtur chuan Sailam khua chhuahsanin Chhiahtlang khuaa ka pu Upa Lalsiama te chhungkua chu ka zuk fin ta a. Ka pu hian fa pakua mipa 6 leh hmeichhia 3 a nei a, a nupui Dengchhingpuii nen hian an hrisel thain fanauah an tluang hle a. Loneia eizawng, kum tina buhkham thlo chhuak thei ziah khawpa thlawh hma kawng zawhna lamah pawh mi hmuingil leh vannei tak an ni a, ei leh bar zawnna lama an hmuingil avangin mipui chunglam an ni a.Kohhran bel tlat chhungkua leh sakhawmi tak nupa an nih avangin mipui vantlang zah an phur hle a ni.

Chhiahtlanga ka pu te hian ka lawmzawng takmai leh ka nun tihlim em em tur Tape rocorder leh Tingtang tuk chawp, ka pu fa upa ber Vanlallawma leh a chhang chiah Vannghinglova te siam chu an nei a. Ka pu fate hi an kut a themthiam riau mai a, an tingtang tukchawp pawh chu Chhiahtlang tingtang tha ber a ni hial ang. Heng thil pahnih Sailama ka hnimhnaih phak ngai hauh lohte hian ka nun a tihlim em em mai a. Sailama min chawilian tu ka nu chu ngai viau mah ila ka inawmtlei thei ta thuai mai a ni.

Sailama ka nu chuan  min ngai thei em em ang tih chu phat theih a ni hauh lova. Sikul chawlh veleha Sailama chho tur hian min rawn chah thin a. Boruak dang han hipa tlang hranga han awm meuh chuan uchuak taka ka nu laka ka pangchannate, ka nu tellova tlei thei lo thin ka nihnate, ka nu tel lova ka thlamuang thei miah lo thin te chu a ziaawm chho ta hle mai a. Sailama sikul chawlh chhung reilote ka han awm thinte chu Chhiahtlanga chhuk leh thuai thuai a, duhthala tape recorder ngaihthlak a, tingtang tukchawp tha fahran mai engthawla han perh leh thuai thuai hun mawlh mai kha ka chak thin a. Ka nu lah chuan min thlahlel ngawih ngawih mai si a. Tingtang tuk chawp leh tape recorder-in a tel lova tlei theilo thin kha min awm tlei thei ta tlat mai tih hrechiang ta ngat se ka nu kha a rilru a na ru veng veng ngei ang le. Sikul chawlh chhung chu rei  heklo le, reiloteah Chhiahtlang khuaah kir lehin pawl sarih ka zir kum atang hi chuan min hmangaihtu ka nu nen hian kan inhlat ta tial tial ta mai a ni. Ka nu chuan a bula awm reng tura min duh rual rualin lehkha zira lehkhathiam ni turin min duh bawk si a, a kum lah a lo upa ve hret hret a, engtik laipawha ka bula awm tura ka duh ka nu chu ka tan a tawrh a let zawngin a ngai ve ta tlat mai. Ka nu chuan lehkhathiam niturin min duh tlat si a.

Rimawi khawvel hian pawlsarih ka zir tan atang hian ka zirlai tibahlah tham khawpin ka nun a nghawng ta tlat mai a. Lehkhazir thulh thak thaka tingtang perh leh tape recorder ngaihthlak ka hrat em avangin ka pi leh pute pawh chuan min thunun chin an neih a ngai ta tlat mai le.

Lehkha zir thulh a, tape recorder ngaihthlak leh tingtang perh ka hrat avangin ka pute chuan tawngkam dam takin min zilhhau thin a. Ka pute chhungkua hi an zaidam em em mai a, chhungkhat pa ber ka pu Lalsiama chuan min hau ve ngai lo hrim hrim a, ka pu Vanlallawma leh a chhangchiah ka pu Vannghinglova chu ka nun kaihruaitute an ni ber zawk a, anni pahnih hi KTP hruaitu hlun leh zai ngaina tak niin ka pu Vannghinglova phei chu zaipawl conductor hlun a ni a, rimawi ngaina chhungkua an nih ve hrim hrim avangin ka pute inchhungah hian tingtang perh ri leh tape recorder zai ri hi mutlai anih ngawt loh chuan a ri deuh reng a ni mai e.

Ka pu Vannghinglova phei chu KTP mai ni lo, YMA leh Games & Sports hruaitu a ni tel bawk a, a naute ho chetla vel leh an nungchang siam kawnga tangkai ber a ni a, a u ka pu Vanlallawma’n Aizawl khawpui lamah College a kal avangin a pa - ka pu Lalsiama hnathawh puitu leh thlawhhma lakna lama puibawmtu ber a ni a, a zaidamin naupang kilkawi a peih em em a, fiamthu a thiam bawk vei nen a naute ho pawhin an zahin a thu an awih hle bawk a. Kei pawh min duat em em a, fiamthu a min chhawnchhaih vel a thiamin  a peih bawk si a, a taima bawk si nen, ka tan a hlu thin teh a sin. Ka pu Vannghinglova hian exam dawnah Tape recorder hi thingremah a kalh hnan hmak zel a, tingtang hrui a thlawn daih zel bawk a, exam zawh ve leh a dahchhuah leh mai thin.

Ka pu Lalsiama fapa upa ber C. Vanlallawma chuan pawl sarih ka zir lai hian Shillong lamah MA (Philosophy) zir turin a kal a, tlangval nungchang zawi leh zaidam, Nepolean Bonaparte chanchin ngaihnawm tak tak, British Rock N Roll band hmingthang The Beatles chanchin te leh king of Rock N Roll Elvis Presleya chanchin te min hrilhtu a nih avangin ka ngaina em em a, min chhawnchhaih peihin min duat bawk si a. A zaithiamin kan hriat ve phaka sap hla sa thiam awmchhun a nih avangin ka ngaisang em em bawk a. Ka pu Vanlallawma hi a chhungte zawng zawngin Vala an tih avangin Chhiahtlang Sailama vengah chuan Vala tia hriatlar a ni nghe nghe a, a naute hovin ka u val tiin an ko vek a, kei rawh chun ka pu val tiin ka ko ve thung a ni.

Heng hun lai hian Chhiahtlang Grouping centre khawlian ve takah meuh pawh MA Shillong lama zuk zir meuh chu pahnih thum bak an la awm loh avangin ka pu Vala chu mipui vantlang ngaihsan a hlawh hle mai a,  a chhungte pawn kan chhuang ru em em a, a awmna hla hle mahse kan rilru hi a luah tlat a, a chanchin hi kan ngaihven reng lo thei lo.

Shillong atanga a lehkhathawn a lo  thlente hian ka pu Lalsiama’n a chhiar hmasa ber anga, kan inchhiar chhawk diat diat a, kan chhiar kan chhiar nawn thin a ni. Shillong atanga a rawn haw changa Chhiahtlang khua a cham chhungte hian Meghalaya ram mawizia te, khasi hnam chanchin te, khawvel ram hrang hrang leh an inrelbawl dan te, Greek hnam chanchin leh hmasanga hnam ropui an nihzia te,  min hrih thin a, a bik takin rimawi khawvel chanchin a sawi hi ngaihnawm ka ti bik lehzual thin a ni. The Beatles ho chanchin a sawi  phei hi chuan mit lasawn hauh lo hian amah hi ka en kar mai thin a ni.

Ka pu Lalsiama fa pakua te zingah hian ka rualpui chiah Vanhmingliana, Hmingtea tia an koh thin chu a awm a. Hmingtea chhangtu Vaninmawia te nen chuan unau inchhangbung ang mai hian kan awm hova, zirna sikulah leh sande sikulah te kan inzui chawt thin a, tui kan chawi hova, huan pal tur mau kan pu hova, khawdai vela ramvahnaah pawh kan inzui zel mai a, zan lamah Tape recorder kan ngaithla tlang a, kan tingtang tukchawp kan perh tlang bawk a. Khum khatah hian kan mu tlang lehzel a, an unau pianpui ang chiah  hian min en bawk si a, an unau hrim hrim hi unau inkawmngeih leh inpawh tak, thian ang maia inkawm thin an lo ni bawk vei nen, Chhiahtlanga ka pute chhungkaw kalphung hi nuam ka ti em em a. Tingtang leh tape recorder an la nei zui bawk si a, phaiphuleng an neih thu ka sawi hmaih tep a ni.

Hmingtea hian nau pathum a la nei ve leh a, mipa pahnih leh hmeichhe pakhat a hnuailamah la awmin ka pute chhungkua hi thingtlang chhungkaw rual tak an ni ve a. Ka pu Lalsiama ni - Chuaukungi, pitar kum 60 chuang tawh a awm ve bawk a, ka pi hi lo lama puitling hnathawktute an feh bo hlana eirawng lo bawltu ber leh vawk chaw chhumtu, Ar enkawltu a ni a, a ni mawlh mai hian ka lo zik chhuah dan hrechiangtu anih miau avangin min duat em em mai a, Vawkchaw zawng leh thingphur tura ram hnuaia a kal changte hian ramhnuai thei eng ber emaw hi eitur  min rawn hawn lui hram hram thin a ni.

Ka pu Vala Shillong chhuk leh turte hi kan huphurh thei em em mai thin a, ka pu Vala hi kan ngainaa, kan ngaisangin kan chhuang em em bawk a, lehkhathiam anih tlat avangin a thusawi reng rengte hi kan rilruah a tlana thei em em mai thin a ni. Ka pu fate 9 zingah hian ka u Vaninmawia leh ka rualpui chian Vanhmingliana te nen hian ka pu Vala Shillong chhuk thla leh tur hi kan huphurh zual bik thin niin ka hria, a chhan chu khawvel dang chanchin ngaihnawm tak tak  min hrilhtu leh kan hriata mawi tak maia Sap hla sa thintu a nih vangte pawh a niang chu...thingtlang naupang tan chuan a ropui ve bawk em atin ni. Ka pu Vala’n “BADFINGER” hla “Day after day” kan sitting room a sa vang vang thinte kha ka bengah hian a la cham reng a ni.

Ka pu Vala Shillong lama a chhukthlak leh hnu te hian a zai dan ang taka zai ve kan tum thin a, All India Radio Aizawl station in zinglam dar sarih vela Western Musix hun a neih tawite te hi sikul kal hmain kan ngaithla a, “Day after day” tih kan ngaihthlak fuh chang phei chuan kan hlim thei ngei mai, thiam leh thiam lo hian kan lo zawm ve al al thin a. Saptawng kan thiam loh avangin tawnghriatloh in kan lo zai ve thin a ni ber mai. Heng hun lai hian Olivia Newton John te, Anne Murray te, ABBA te, Carpenters te leh CCR cassettes te chu ka pu te hian sap zai an neih te an ni a. Saptawng a mik a mak hre lemlo mah ila a mawi kan tiin kan rin dan leh nia kan hriat dan dan hian kan lo zawm ve al al thin a ni.

Nikhat chu ka pu Vala lehkhathawn chu a rawn thleng leh ta a, chhungkaw pa ber ka pu Lalsiama’n a chhiar zawh veleh midangin kan chhiar ve leh ang, chhiar ve hlan kan va nghakhlel thin tak em.

Ka pu Vala lehkhathawn ah chuan Inmawia leh Mathaa leh Hmingtea kha thuawih deuhvin lo awm sela, lehkha te tha deuhin lo zir bawk sela, sap saithiam Cassatte ka rawn thawn dawn nia tih a rawn ziak tel a. Sap zaithiam Cassate a rawn thawn tur chu Ameria a Band lar ber an nih thu a rawn ziak tel bawk a. Kan unau thum chuan kan va han hlimin kan va han nghakhlel tak em. Ka pute chhungkaw ho zawng zawng hian “Ma Tha” tiin min ko duat thin a ni, hawrawppuiin minko ngai lo.

May thla laihawl vel a niin ka hre deuh tlat mai, khaw lum vanglai tak ani tih chu ka hria. Ka pu Vala cassate rawn thawn chu dakah a rawn thleng ta a. “The Eagles” their greatest hits 1976 - 1978 tih  ngei mai chu. Kei, Inmawia, Hmingtea chu kan hlim ngei mai. The Eagles cassatte hian kan in a rawn thlen ni tlai atang chuan sap cassatte kan neih sa te pawh chu ngaihsak chang tawh lovin kan zaitir tlut tlut mai a. Saptawng thiam lo ni mahila, rimawi kan ngaihven em avangin hlathluk mawi leh mawilote, a remna rimawi fuh leh fuh lohte chu kan hrethiam ve tawh phian aniange. The eagles ho zai chu mawi kan ti thei em em mai a, a hlathu awmzia chu keini naupang chuan kan hre ve hauhlo na a, kan rilru tak takin mawi kan ti a, kan ngaithla kham thei lo ani.

The Eagles hlathu (lyrics) khawi atang maha hmuh dan tur kan hre lova, ngaihven nachang kan hre hek lo, sap hla kan ngaithla nasa a ni ve mai.

Kar lovah chu cassatte a hla mawi ber ber leh kan rilru a tla na lehzual deuh ho - Take it easy, Lyne eyes, Tiquila sunrise, One of these nigh, Desparado, Take it to the limit, one  more time, tih hlate chu an lamdan “pronounciation” nia kan hriat dan hian kan zawm al al thei ve nghal mai a, a thluk phei chu kan byheart hmakhawp mai. Ka u Vaninmawia (Inmawia) leh a chhangchiah Hmingtea te hi kei aia Tingtang perh thiam zawk leh thil man chak tak  mai an ni a, kan pathum hian kan bei ve nasa thei thin khawp mai. Ka pu Vala Cassatte min rawn thawn khan kan nun ava tihlim thin tak em!!

The Eagles hla ho zingah hian kan unau thum chuan “take it to the limit onem ore time” tih hla chu nalh kan ti em em mai a. Kei hian nalh ka ti lehzual niin ka hria. Inmawia leh Hmingtea hi tet lai atanga tingtang leh phaiphuleng lo khawih a lo ham nasa Radio leh Tape recorder sap zai lo ngaithla nasa annih avangin an kum phu loin rimawi kalphung an man chak a. The Eagles hlate pawh chu hla harsa lutuk anih loh avangin saptawng phuahchawpa kan sak nawk nawk te pawh chu kan rem thei venghal mai bawk a, a rem harsa bik chu cassatte a hla awm ve tho “witchy women”  tih hlate chu kan ngaihsak lo law law mai a. Tin, ka pu Vala cassette rawn thawn ah hian the Eagles ho hla rem harsa “Hotel California” hi a rawn tel ve lo hrim hrim bawk a.

Kan unau thumchuan “Take it to the limit one more time” tih hla tawp khar nana a satu - The Eagles Bassist Randy Meisnera’n a aw sin sang em em a a kiu tir te kha kan intihsiak thin a. “one of these nigh” tih hla satu the Eagles khuangpu leh an zaipuipa ber  ni bawk Don Henleya’n one of these nigh hla tawp khar nana a aw sin sang lutuka a kiu tir vel te chu kan inzir an siak thin bawk a. He cassatte hian keini unau thum chu khawvel rimawi rahbi tharah min kaitir mawlh mawlh mai ani ti ila a sawifiah dan tha ber a nih ka ring tlat a ni.

“Take it to the limit one more time” tih hla thu muang fan reih rawih, sang veh vawh a sak tur hrim hrima phuah niawm tak, the Eagles Band Member zinga a tenor/high Harmony lai changtu ber Randy Meisner-a, the Eagles Band dintute zinga mi leh an ropui vawrtawp hun chhung - kum 1976 - 1979 lai vela he American country rock band tana perhkhuang hrui thum perhtu, the Eagles band tana a kila lung tangkai tak maiin a han sa thlawk vawng vawng mai hi chu a mawi ve chiang em a ni.

Tlaini tla turin Chhiahtlang khaw hual veltu tlangdung ropui tak tak inkham zei zuite, a bik takin, Tawihtlang te, Chawnglurh tlangte, Sailam tlang te, Hmuifang tlang te a en no nghulh mai a, Chhiahthlang khaw chhak lama tuikum lui phaikuam leh a khawthlang lama  mat lui phaikuam - chhim zawnga luang ve ve te chu a ram leilung mawi dan a dangdai lehzual sauh emaw tih mai tur a ni a, chutih hun lai taka nitla tur thlir vawng vawng chunga “take it to the limit one more time” tih hla han au chhuahpui rawih rawih mai chu awl ve tak mai a ni. Rilru ah bu a khuar nghet tlat mai bawk si a.

Pawl sarih ka zirlaia heti taka ka rilru a bukhuar tlat thei sap hla, enge a lyrics in a sawi pawh ka hriat si loh, enge a phuahchhan leh a hla in a kawh tum pawh ka hriatchian bawk siloh thingtlang naupang lungmawl thinlai kham tlattu hla chu a remna rimawi kalphung dangdai tak leh a thluk mawi dangdai tak mai leh a satu Randy Meisner-a pianpui aw mawi tak mai zunah chuan ka uai nghet tlat a ni ber mai ang chu. Ka mumang lamahte hian Randy Meiner-a ka lo hmu vel a, ka mumanga Randy Meisner-a kha tu tak ni maw, ka hmu ve miau mai si a.

The Eagles band member te hi an zaithiam em em vek mai a, a thunawn lai leh a hlachang thenkhata part an lo inpe te hi an combination a tha in a aw a inpawlh mawi em em zel mai a, Bass guitar perhtu anih bakah a sang lai, a ‘high harmony’ lai changtu a nih avangin Randy Meiners hian he band tan hian a thawk hlawk em em mai a. Kum 1977 kuma thla 11 chhung tehmeuh the eagles hovin tour an neih khan a hlasak “take it to the limit one more time” lar vanglai a lo ni bawk si a, an concert na zawng zawnga sa zel turin the eagles original member pahnih Glen Frey leh Don Henley chuan an phut tlat zel mai a. Tumkhat phei chu Randy-a hian a sak duh tlat looh avangin concert zawhah Glen Frey-a nen an inkar boruak a lum hle niin an sawi. Kut inthlak hial pawh hnial lo khawpa an inhnial ta chu an thian ten an thelh laih laih a ni awm e.

Chhiahtlang khuaa ka awm lai hian the beatles cassatte, paite tape recorder zuarin ka pu te a pek, record chawp, a cassatte kawma khawl chhut a a hlate pawh chhut chawp vek chu ka pu ten an nei a. He cassatte phuah chawp ve tak atang hian the beatles hla lar ber ber - Let it be, ob-la-di ob-la-da, while my guitar gently weeps, Helps, Back in the U.S.S.R., I saw her standing there, All my loving, A hard day’s night, I want to  hold your hand, Yestesday, Here come the sun, Something, Hey Jude tih hlate ka hriat vek phah a. All my loving tih hla ka remthiam tirh phei chuan ka rilru a hlim teh a sin le, ka unaupa Hmingtea hnen atanga ka thiam a ni a, a ni hian kei aiin a chord a man hma zawk zel a ni.

Chhiahtlanga ka awm lai hian ka pu Vannghinglova’n zankhat riakin Mizoram khawpui ber Aizawlah min hruai a. Aizawl ka vawikhat hmuhna a ni a. Sailam thlawhbawk khawte taktea khawvel eng rawn hmu ve tan khawvel dang la hmu zau lo tan chuan Aizawl ropui ka tih dan zia chu sawichhuah thiam rual a ni lo. Zankhat chauh kan riak a. Ka pu Nghinglova hian inchung tur rangva a lei a ni. Aizawlah pawh a ropui lai ber, sumdawnna hmunpui Bazarpui leh Dawrpui veng kawtthler te, Zarkawt kawtthler te kan va kal na lai a nih avangin Aizawl khawtthler ropui lai tak, mihring tam na lai tak ka hmu a, a ropui ka ti takzet a. Kawtthler a mi ka hmuhte leh motor a chuanglai ka hmuhte reng reng chu an hmelthain an thuamhnaw a fai em em hian ka hre vek mai a ni.

Ka pu Vannghinglova hi KTP hruaitu leh zaipawl conductor hlun a nih mai bakah Biakin khuangpu a ni na a, mi rilru zau tak mai a ni a. Lalnunawia (Valtea) hi zaithiam a ti em em a, a ni hi Aizawlah a zin fova, vawikhat chu Lalnunmawia cassatte “Chhuihthangval” tih kha a rawn hawn a. Sap cassatte - Kenny Rogers leh Bellamy Brothers a rawn hawn bawk a, a hnu feah Aizawla a kal tumin Don Williams a lei bawk a. Country music huanga  khawvel nghawrnghing tham zaithiam cassatte kan neih hnu chuan ka u Vaninmawia chu country music lam a tuipui ta ber mai a, a nau Hmingtea pawh chuti bawk. Kei erawh chuan the beatles leh the eagles bak ka pel thei lo. Ka unaupate pahnih hian pawl sarih ka zir tum hian High School an rap tawh a, kei ai chuan an boruak chhim a san zawk avangin an rimawi khawvel thlirdan pawh a zau zawk hrim hrim bawk a ni.

Kan unau thum hian Mizo band - Vulmawi, Zodi, Crussaders hote pawh kan chhungte ta  hawhin rei tak tak kan kawl a, an hlate pawh kan hrebel khawp mai, a bik takin Zodi leh Vulmawi ho hlate chu minor choard a hla rem kan thiamna bul an ni nghe nghe a ni. A guitar solo te hi chu ka thiam vek ngai lo va, khang hunlaia kan hla ngaihthlak thinte kha, mizo tawng taka “A rem pangngai” tawp kha chu kan thiam ve zung zung mai a, lehkhabu rawn tur kan nei lova. Min zirtirtu hranpa kan nei hek lo. Amaherawhchu ka unaute pahnih hi an tet lai atanga Tingtang lo khal thin annih avangin a ri atang ringawt pawhin an man chak em em mai a, chu chu kei Sailam naupang khan a lo chhawr tangkai ve leh ta thin a ni. Ka u Vanimawia phei chuan naupangte a nih laiin Crussaders lead guitarist Sanglianthanga zut dan hian a zut thiam tawh a ni. A ni hi pawlsarih ka zir kum hian pawlkua a zir tan chiah a, a inti tleirawl tawh a, nula erawh an la rim lemlo.

Ka pute in hi vantlang luhchhuahna a ni ve a, KTP hla zirna leh fellowship na in pakhat ani ve a, ka pu Vannghinglova’n solfa bikima KTP member ho a zairual pui thup thup maite khan kan beng a lo tifing ve thei a ni tihte hi tunhnu daih hian ka ngaihtuah chhuak leh hnuhnawh fo thin. Ka pute hian an tape recorder neihlai chu Chhiahtlanga an hnena ka awm lai hian a thar tha zawk leh lian zawk, a sound system pawh ropui zawk in an thlak nghe nghe a. Heng hunlai hian paite tape recorder zuar an rawn kal indawt ve zut tawh a, ka pu te pawh hian paihte tape zawrh an lei a ni.

Chhiahtlang chu thingtlang khawlian tak, hruaikhawmna hmun, High sikul te pawh awmna a ni a. Aizawl leh Lunglei thlunzawmtu kawngpuiin a pal tlang avangin chhun zan zawmin lirthei chitin reng an tlan tlang zut zut reng a. Mahindra Jeep pawh a kal theih mang lohna khua Sailam thlawhbawka naupan tet lehzual hun hmang vek tan chuan Chhiahtlang khua pawh chu ropui tham tak a ni a. The beatles hla lar tak tak te, The Eagles hla lar tak tak te, Don Williams-a hla leh Kenny Rogers-a hlate, ABBA hla te leh Carpenters ho hlate heng hunlaia sap hla larzual hote chu ka hre ve vek a, Mizoram khawpui ber Aizawl khawpuiah ka pu Vannghinglova’n min hruai tawh bawk a, ka khawvel boruak hip a va zau tawh kher em ve le!!

Lehkha ka zirna khua Chhiahtlang khua hi Mizoram hmun laili laitaka awm a ni a. Chhak leh thlang leh chhim leh hmar zawnga teh pawhin a laili lai tak ani a. Phaikuama awm anih avangin khaw inthenawm mah nise Sailam khua nen chuan a awmna khua a insanhleih veh vawh hle. Sailam leh Chhiahtlang inkarah hian lui hmingthang leh lui seitak Mat lui chhim zawngin a luang a. Chhiahtlang atanga Sailam kal tur chuan Mat lui kam atanga Sailam tlang sang tak pana kawng chho taka kal chhoh ngat ngat a a ni mai.

Sailam khua hi Sailo lal ropui leh hmingthang Bengkhuaia’n sangkhua a lo siamna hmun kha a ni a. Lal Bengkhuaia’n Sailam sangkhua a siam lai hian Cachar district a sap hmeichhe naupang a khaw pasaltha ten an lo zuk man a. Sailam khuaah ngei hian an lo hawn a, Bengkhuaia hian chu sap naupang chu vailen vawikhatna an rawn laklet leh hma khum khat vel zet lo kawlin Sailam hmunpuiah hian a lo awmpui tawh thin a. Bengkhuaia Lal laia khaw ropui tak ni thin chu keini tet lai chuan thlawhbawk khaw te tak te, khaw penhleh leh Mahindra Jeep takngial pawh a luh ngai mang lohna khua a lo ni bawk a. Mahse, a hmun chu a mawi a, a boruak a thengthaw nuam a, hlaphuah tu ten “partin thang vulna” an lo tih hi Sailam khua hi a tidiktu a ni a. Tuma phun leh chin ni lo partin thang sik leh sa inthlakthleng ang zela inpar chhawk thinte chu an inparchhawk reng a, an vul chuk reng mai a ni.

Chhiahtlang khaw boruak changkang ve angreng tak ka han hip ve a, rimawi khawvel lamah bung thar ka kai a, rimawi ngaihthlak tur leh tingtang perh tur ka pu te chhungkua in min chhawp a. Ka inawmthlei thawkhat viau a. Nitin sikul lama ka thianten ka nun an tihlim thin bawk a, chu chu phatna tur a awmlo. Amaherawhchu mahriak awmkhawhar chang, min chawitleitu ka nu ngaih vawng vawng chang chu ka nei lo thei lo. Chhiahtlang Sailam Biakin tlang ah te chuan ka han kal fal a, tlaini tlak dawn ruaite hian min hmangaihtu ka nu lenna tlang - Sailam tlang to lurh mai te chu ka han thlir vawng vawng thin a, cinema film ang mai hian ka mitthlaah ka nu hmel a lo lang nawn awn awn thin a ni.

Ka nu chuan rimawi khawvel chu buaipui ve lo mahse mihring aw leh mihring phuahchawp aia mawi zawk hramthiam va zaivawr nileng zak maite thawm hre phakin a awm a, parmawi chitin vulna hmunah a cheng a. Zo lêntu hring nghelh mai chhem bu siau siau thintu zo thlifim thawt heuh heuhna hmunah a cheng a, hmangaihna ngah tak a nih avangin hmangaih lettu a ngah bawk si a, a lunglen hnemtur tawk vel tu leh fa a nei ve nual tho bawk si a. Tin, ka awmna ka pute chhungkaw mize tha tak mai hrechiangtu a ni lehzel bawk si a, mahse min chawi tleitu ka nu chuan min ngai em em thin a ni tih chu chhiatni thatnia lokal thin Sailama kan chhungte leh kan thenawm khawveng ten min hrilh thin a ni. Chutiang thilte ka hriatve fo avang chuan sikul chawlh laia ram lama hnathawka la hruai tak tak tlak ka la ni lem loh avangin ka pute pawn ka nu hmu tur hian sikul chlawlh laia ka chhoh hi an phal em em a. Ka nu in Sailama chho tura min rawn chah thinte pawh chu an hrethiam em em thin a ni.

Ka nu chuan thenawm khawvengte hnenah leh kan chhungkhat laina te hnena ka chanchin sawi hi nuam a ti em em a. Term exam vela a titha pawl tak ka nih thin thute sawi nuam a ti a. Tingtang ka perh peih zia leh ka thiam zia te chu a lo sawi chhuak zing deuh thin a ni awm e, a fate ho pawhin an khak fo niin a thiannu, Sailama kan thenawmnu in min hrilh nghe nghe a ni.

Min chawitleitu ka nu chuan  min chhuang em em a. Ka sentet laia vantlang mipuiin damkhawchhuak theia min rinloh kha min chhanchhuaktu a ni ve tlat a, a ma hrin a fate ngei ai pawhin min hahpui a, min paw hnem a, min pawm hnem a, a theihna vawrtawp atang chunga khawvela lo awm ve tura min chawi tleitu a ni a. Min ngai em em mai pawh hi a awm ve hliah hliah a ni. Mizo nu ah chuan hmeichhe ruakhau leh pian nghet tlet tlawt, thahrui ngah bawk si, ka lo tawng hlauh hi ka vannei ngawt mai. Ziak leh chiar thiamlo nimahse ka nu hi mizo nu tam takin an tihtheih hauhoh tur titheitu a nih avangin ka ngaisang em em a ni.

Middle sikul Sailam thlawhbawk khaw tetaktehah a awm mumal loh avang leh lehkhazir zel tura min duh tlat avangin amah kalsana Chhiahtlanga ka awm ka nu hian a phal a, chu chu min hmangaih vang liau liau a ni.

Nausen buchip ka nih laiin ka pi Darsiami kei mah vanga a inhliam a chhawk a. Min chawi tlei ta a ni a. Mipa naupang se enrual ka nihin ka pu Lalsiama’n ka nu hi a chhawk ve leh ti ila a dik ber awm e.

Ka pu - Lalsiama hian kawla nichhuak chhiarin a fate eitur leh ka eitur thawkchhuak turin lovah a feh a, chaw bar tur min hlui a. Ka zirlaibu tur min lei sak a, ka dammawh  hritlan changin damdawi  min ngaihtuah sak a. Pa tawng tlem tak nimahse ka tana a inpekna kan hmu ve reng a, kan zahin kan ngaina lo thei lo, a fa upa ber dawttu, tlangval pian tha leh chak tam mai ka pu Vannghinglova leh a chhang chhang leh chiah,  nula fel tak Rongengi’n thlawh hma lakna lamah an tawiawm chawt a. Rongengi u Lalpianmawii erawh chuan Durtlang Presbyterian Hospital-ah Nurse a training a ni. Chhungkhat nu ber ka pi Dengchhingpuii nen chhungkaw tunnun nan thawk chhuaktu pali an awm a ni. Thingtlang chhungkaw rualve tak mai an ni ka tih tawh kha. Inrinniah te hi chuan hnathawh dan thiam ve turin lo lamah min hruai tan ve tawh thin a, ka u Vaninmawia phei chu tleirawl anih tawh avangin heng hunlai hian puitling thawh theih ang hna hrang hrang hi a thawk ve thiam vek tawh a ni.

Kartawp a lo ni a, chawlhni zingah kan theih ang angin inchhung leh inbul kawtzawl velte kan tifai a, zing chawi ei hmain chhung inkhawm kan nei thin a, solfa thiam chhungkua an nih avangin solfa bikimin kan zai tlangpui thin a. Kan zaithiam thin ngawt mai. Ka u Rongengi lah Sailam kohhran chu sawi loh Chhiahtlang Pastor Biall Zaipawl thlenga soprano tha berte zinga mi a lo ni bawk si a, a hnu zelah pawh chhungkaw hrang hrang chhung inkhawm naah ka telve fo va, Chhiahtlanga ka pu te chhung inkhawm zairi aia mawi tur ka hre miah lo a ni. Chu chu ka rilru tak tak a sawi ka ni tlat mai.

Ka pu Upa Lalsiama’n chawlhni zinga eirawng bawl paha C. Luri zai “Lei leh van thil zawngte aiin, ka Lalpa kross ka chhuanga” tih hla Tape recorder a ka zai tir hmel hlim tak chunga a lo zawm vang vang thinte kha ka mitthla-ah hian a cham zui ta reng a ni. Ka pu Upa Lalsiam hian zamual min liam san tawh nghe nghe a ni. Pathian tih chhungkua, chhungkaw lungrual leh inpawh tlang tak mai, rimawi ngaina chhungkua - Chhiahtlang Sailam veng ka pute chungkaw boruak thianghlim takmai ka lo hipve kha ka vannei ngawt mai. Chawlhni zingah chuan ka pu Vannghinglova’n Khawvel lam hla zai tir a phal ngai lova, ka pu Lalsiama hla duh tak tak satu C.Luri zai leh zaipawl cassate ka zaitir zel thin a ni.

Ka naupan tet lehzual lai, kawtzawl velah ka vak chhuak tan thei dek dek tawh tih hunlai vela ka nu leh a chhehvel bial zimte - kan thenawma ka pite in vel chauh ka khawvel hriatphak chhun a nih laite, ka nuin min kal hlatsan ka hmuh phata ka tap nghal tuar tuar maite, ka nu chu khawvela nu hmeltha ber leh chak ber, engtizawng pawha min venghim tlat theitu awmchhun ni tura ka ngaih tlat laite, ka ngaihtuah let chang chuan pawl sarih zirlai, mipa naupang la fing var vaklo mah ni ila mak tih nachang erawh ka hre ve tho mai. Mak ka tih em em mai chu thenawm khawvengte mak tih khawpa ka nu bula ka tap chawt mai thinte leh ka nu in min duat lutuk avanga ka pangchang em em maite, Sailam thlawhbawk khawtetakte a cheng ten ka nu tel lova tal hrang rei thei maih lo tura min  ngaih laia, ka talhrang thei ta phian mai leh Chhiahtlang Sailamvenga ka tlei ta phian mai chu a ni.

Chutiang taka Sailam Zokhawsang hmun mawi taka cheng ka nu hmel hmu lo leh a anka nem dawng lova tlei taka min siamtu, min awmtleitu chu ka pu te tukchawp Tingtang, Tape recorder, Thirsakawr leh an hmangaihna min hlante chu anni ngei ang. Ka pha hauhlo mai.

Ka sawi hmaih reng reng loh tur chu ..... “TAKE IT TO THE LIMIT, ONE MORE TIME”